Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.219

Nyāyāgamānusāriṇī 1.219

Language
Sanskrit

1.219

sañcitālambanasthāna uktavadityādi yāvannīlādiṣvabhāvādityanenā'tidiṣṭagranthārthabhāvanopāyadikpradarśanaṃ karoti mā bhūd vyāmoha iti . yādṛk sañcitālambanasthāne'smābhiruktam paramāṇunīlādīnāṃ sañcayaḥ sāmānyaṃ saṃvṛtisattvādasat iti, iha tu tadviparītaṃ samudāyaparamārthatvaṃ nīlādisaṃvṛtisattvam . nīlādiṣvabhāvāt tathāsambhāvane'pi tasyātīndriyatvādālambanatvānupapatteścakṣurādivijñānānāṃ rūpādisaṅghāta ālambanamiti prāptam . te ca pratyekaṃ paramārthato'santa iti teṣāmaviṣayatetyādyaśeṣaṃ yathābhāgamatra yojyaṃ bhedābhedasaṃvṛtiparamārthasthānavyavasthāpanayā . saṃvṛtisanto nīlādaya aindriyāḥ, na paramārthasatsamudāyaḥ . kiṃ kāraṇam ? tasya rūpādyātmakatvāt tadekadeśabhūtasya rūpāderaparamārthasato'pyavibhāgāvasthasya ekasyāsarvasyālambanasyāsañcitavat na hyeko'sarvaḥ kadācidālambanaṃ rūpaṃ rasaḥ śabdo vā yathā'sañcitāḥ paramāṇavaḥ pūrvasmin vāde naindriyakā evamasañcita- vadasmin vāde lokalokottaravyavahārapratyakṣābhimateṣu ghaṭādiṣu nīlādiṣu cābhāvānna pratyakṣaṃ tadviṣayaṃ jñānamityabhisambandhaḥ . kimuktaṃ bhavati ? rūpādayaḥ sarvaikātmarūpā eva santi na pṛthaksvarūpāḥ . tatastadviṣayaṃ jñānamabhāvaviṣayatvādapratyakṣaṃ vandhyāsutādiviṣayajñānapratyakṣavaditi . anayā diśā yadābhāsaṃ pratyakṣaṃ na so'sti viṣayaḥ, yo'sti na tadābhāsaṃ pratyakṣam ityādi viśeṣaikāntavādinaṃ prati yo'bhihitaḥ prapañcaḥ sa sarvo yojyaḥ . tathāsambhāvane'pi cetyādi, rūpāderekasya sattvarajastamoguṇasāmyāvasthānalakṣaṇapradhānākhyapadārthatvasambhāvane'pi . naiva tatsāmyāvasthānaṃ śabdādibhedaikasarvātmakatvābhāvarūpaṃ sambhāvyate, sambhāvyamāne'pi ca tasminnavyakte tasyā'vyaktasyātīndriyatvādālambanatvānupapatteścakṣurādivijñānānāṃ rūpādisaṅghāta ālambanamiti prāptam . te ca rūpādayaḥ pratyekaṃ paramārthato'santaḥ, itiśabdo hetvarthe, ityataḥ kāraṇādrūpādisaṅghātālambanatvāt teṣāṃ pratyekaṃ paramārthasattvābhāvānna viṣayatā . rūpādayo na cakṣurādiviṣayāḥ, paramārthato'sattvāt, vandhyāsutavat . rūpādiviṣayaṃ vā na pratyakṣam, paramārthato'sadviṣayatvāt, vandhyāsutajñānavat . tasmād yoni-bīja-prakṛti-bahudhānaka-pradhānā-'vyaktādiparyāyākhyaṃ yad vastu tadatīndriyatvādapratyakṣam . yadindriyaviṣayaṃ tatpariṇāmabhede saṅghāte rūpādi na tat paramārthasat . ityā- dyaśeṣaṃ viśeṣaikāntavādimate yathābhāgaṃ yo yo bhāgo yathābhāgaṃ tadviparyayeṇāviśeṣaikāntavāde'tra yad yatra bhajate tat tathānusṛtya yojyamityatītaṃ granthārthaṃ smārayati . tadyojanopāyadiṅmātrapradarśanārthamapyāha— bhedābhedasaṃvṛtiparamārthasthānavyavasthāpanayeti . ye tatra bhedarūpāḥ paramāṇavaḥ paramārthasantaste'tra saṃvṛtisantaḥ sarvasarvātmakaparamārthavāde, yastatrābhedaḥ paramāṇusamudāyaḥ saṃvṛtisan so'tra paramārthasannityanayā vyavasthāpanayā yojyam .

Linked texts (1)