Dvadasharanayacakra 1.222
Nyāyāgamānusāriṇī 1.222
- Language
- Sanskrit
1.222
nānātvaikāntavāde'pi sāmānyaviśeṣayoḥayuktaṃ pratyakṣam iti vartate . kīdṛśaṃ vā tat pratyakṣaṃ kathamayuktaṃ vā ? iti, ātmendriyamanorthasannikarṣād yanniṣpadyate tadanyat, ātmā manasā mana indriyeṇa indriyamartheneti catuṣṭayatrayadvayasannikarṣādutpadyamānaṃ pratyakṣamityetadapi nānātvaikāntavādimataṃ dravyādinirmūlatvāt kimātmādi ? iti na pratyakṣam, dravyamādiryeṣāṃ ta ime dravyādayo dravyaguṇakarmasāmānyaviśeṣasamavāyā adravyatvāt dravyebhyo'nye khapuṣpavanna syuḥ, evaṃ guṇebhyo'nye na syuraguṇatvāt, akarmatvāt karmaṇo'nye, asāmānyatvāt sāmānyato'nye, aviśeṣatvād viśeṣebhyo'nye, asamavāyatvāt samavāyādanye, nirmūlatvācca khapuṣpavat sarve . tasya nirmūlatvaṃ cāpariṇāmitvād vandhyāputravat . ato'sattvādātmādīnāmātmamano'kṣārthābhāve kimātmādi, yatsannikarṣājjñānamutpadyeta ? kasya tat, ātmadravyābhāvāt ? kiṃ tat, guṇābhāvāt ? itiśabdo hetvarthe, rājapuruṣo'smīti na bibhemi iti yathā tathā iti na pratyakṣam, ātmādidravyāṇāṃ jñānādiguṇānāṃ cābhāvānnāsti pratyakṣamityarthaḥ . teṣāṃ cātmādīnāmanyathā paramārthato vidyamānānāmanekāntātmakānāmekāntātmatayā kalpanādanyathādhyāropāt kalpanātmakatvādibhyo hetubhyo bhrāntyādivanna pratyakṣamiti pūrvoktaṃ tadeva vyācaṣṭe --dravyarūpādītyādi yāvatkalpanāt . kāryatadatatpadārthānekāntasvatattvānyatamaikāntakalpanāt kalpanātmakatvādibhyo bhrāntyādivat . ataḥ sarvapramāṇāvirodhitattvavyavahārasamavasthalokaparigrahavadeva sāmānyaviśeṣau ghaṭādiviṣayāviti vidhiḥ . eṣa ca vedavādibhirapi lokapramāṇaka ājñānikavāda upajīvyate yasyāya- dravyagrahaṇena pṛthivyādīnāṃ tatkalpitānāṃ sarvaguṇānāṃ guṇagrahaṇena bhavanagrahaṇena sattāyāḥ viśeṣagrahaṇena gotvādīnāṃ yāvadantyaviśeṣasya kāraṇagrahaṇenāvayavādidravyāṇāṃ saṃyogādiguṇānāṃ karmaṇāṃ ca grahaṇam . kāryagrahaṇena dvyaṇukādyavayavidravyāṇāṃ citrādiguṇānāṃ ca grahaṇam . tatra paramārthataḥ sa ca asaśca padārtho'nantarokto dravyādiḥ, tasyānekāntaḥ svatattvaṃ dravyamapi rūpādyapi bhavanamapi viśeṣo'pi kāraṇamapi kāryamapīti . tasya tasyānyatamaikāntakalpanādatattvaṃ dravyameva guṇa eva karmaiva bhavanameva viśeṣa eva netarasvatattvamapīti . tasmāt kalpanātmakatvaṃ siddham . tataḥ kalpanātmakatvādibhyo bhrāntyādivadapratyakṣam . kalpanātmakatvādayaḥ prāguktādhyāropātmakālambanaviparītapratyayatvādayaḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit