Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.224

Nyāyāgamānusāriṇī 1.224

Language
Sanskrit

1.224

eṣa ca vedavādibhirapi lokapramāṇaka ājñānikavāda upajīvyata iti . nayānāmekaikasya śatadhā bhedāt saptanayaśatāni ārṣe vyākhyāyante, teṣāṃ punaścaturdhā saṅkṣepaḥ kriyā-'kriyā-'jñāna-vinaya manyo bhedaḥ--sarvamidamajñānapratibaddhameva jagat pṛthivyādi . indriyāṇyapi ca tanmayānyevācetanāni . tatkaraṇatvāt taiḥ prakāśitaṃ sthūlamajñaṃ pratipadyeta jñaḥ . tasyāpi cendriyasannikṛṣṭasyāsādhāraṇasvarūpasya na nirūpaṇopāyo'sti, pratyekaṃ samudāye vā vādasamavasaraṇavacanāt tatroktaḥ, ājñānikavādaḥ kiñcinna jñāyate, ko ha vaitad veda ? kiṃ vā'nena jñātena ? ityaśakyaprāptyaphalatvābhyāṃ vastutattvavicāro na yujyate, kriyāyā evopadeśo'taḥ śreyān iti leśenābhyupagatatvāt . yasyāyamanyo bheda iti tasyaivājñānavādasyānyo'yaṃ bhedaḥ . katamo'sau bhedaḥ ? sarvamidamajñānapratibaddhameva jagat pṛthivyādīti . katham ? rūpādimattvād ghaṭādivat . ādigrahaṇāt pṛthivyaptejovāyavaḥ . nanvete padārthā ajñā eva, kimarthamajñānapratibaddhaṃ jagat pṛthivyādītyucyate ? ucyate--ākāśakāladigātmendriyamanaḥprabhṛtīnāmapi tadvyatirekeṇānupalabdherna santi tanmayatvādeva ca tadvadacetanānyata āha --indriyāṇyapi ca tanmayānyevācetanānīti . tanmayatvānumānaṃ ca bhūyastvād gandhavattvācca pṛthivī gandhajñāne . tathāpastejo vāyuśca rasarūpasparśeṣu rasarūpasparśaviśeṣāt vai॰ sū॰ 8 . 2 . 5-6 iti .

Linked texts (1)