Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.42

Nyāyāgamānusāriṇī 1.42

Language
Sanskrit

1.42

paraviṣayatāyāmapyasamānāvasthānādasāmānyam . amukhyasāmānyānāṃ sadṛśānupravṛttivyāvṛtti tatra dravyamapi bhavanalakṣaṇaṃ yugapadayugapadbhedabhāvimṛdbhavanaparamārtharūpādiśivakādivṛtti vyāpi . lakṣaṇānāṃ pareṣṭānāṃ pareṣṭānāṃ paraviṣayāṇāmasambhavāt sveṣṭasamānabhavanalakṣaṇasāmānyasambhavāt parakīyamasāmānyamevetyupari upasaṃhariṣyati laukikaḥ, tat siddhaṃ kṛtvā tāvadāha --asamānāvasthānādasāmānyamiti . tat punardravyakṣetrakālabhāvaviṣayam, te hi dravyādayaḥ pare parairiṣyamāṇā ghaṭādervastunaḥ, tadapi parasattadapekṣayā samānamityucyate nātmānameveti paraviṣayam . kiṃ punaḥ kāraṇaṃ tadasāmānyam ? ityata āha --anavadhṛtaikatarakāraṇatvāditi, nāvadhriyate dravyameva kṣetrameva kāla eva bhāva eva vā kāraṇamiti . evaṃ tarhi ekatamakāraṇatvāt iti vācyam; na cātra ḍataraḍatamau prāpnutaḥ, kasmāt ? anya-kiṃ-yat-tado nirdhāraṇe dvayorekasya ḍatarac . vā bahūnāṃ jātiparipraśne ḍatamac pā॰ 5 . 3 . 91-92 ityatra ekaśabdasyāpaṭhitatvāt . evaṃ tarhyātiśayikaḥtarhyātiśāyikaḥ tarappratyayaḥ . samānaguṇeṣu hi sparddhā bhavati, guṇavacanābhāvānneti cet, kāraṇatvaguṇato'tiśayo bhaviṣyati . evaṃ tarhi tamabastviti cet, dvayordvayoḥ prakarṣavivakṣāyāṃ tarabityadoṣaḥ . athavā ekācca prācām pā॰ 5 . 3 . 94 iti jātiparipraśne'styeva ḍatarajityadoṣaḥ . kena anavadhṛtamekatarakāraṇatvaṃ dravyādīnāmiti cet, ucyate--laukikairvyavahāranayapradhānaiḥ, sa ca ārhatanayaikadeśa eva . na punaryathā śāstrakārāḥ sāmānyameva viśeṣa eva dravyādyanyatamadeva vā kāraṇaṃ kāryaṃ vetyavadhārayanti .

Linked texts (1)