Dvadasharanayacakra 1.43
Nyāyāgamānusāriṇī 1.43
- Language
- Sanskrit
1.43
kathaṃ punardravyādikāraṇatāvadhāryate na veti ? ucyate--dravyaṃ tāvat tatra dravyamapi bhavanalakṣaṇaṃ vyāpītyabhisambhantsyate . apiśabdāt kṣetramapi . sarvatantrasiddhānte vyākaraṇe dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104 ityuktatvād bhavatīti bhavyaṃ bhavanayogyaṃ vā dravyam . dravati droṣyati dudrāveti druḥ, drorvikāro'vayavo vā dravyam, du dru gatau pā॰ dhā॰ 944--945, sadaiva gatyātmakatvād vipariṇāmātmakaṃ hi tat . na tu yathā guṇasandrāvo dravyam pātañjalama॰ 5 . 1 . 119 kriyāvad guṇavat samavāyikāraṇamiti dravyalakṣaṇam vai॰ sū॰ 1 . 1 . 15 iti vā . kathaṃ bhavatīti cet, bhidyate iti bhedaḥ, bhedena bhavituṃ śīlā tasyā dharmo vā sādhu bhavatīti vā bhedabhāvinī mṛt, tasyā bhavanaṃ bhedabhāvimṛdbhavanam, tadeva paramo'rthaḥ, ko'sau ? rūpādayaḥ śivakādayaśca . te punaryathāsaṅkhyaṃ yugapadayugapacca bhedabhāvimṛdbhavanaparamārtharūpādiśivakādayaḥ, samānādhikaraṇasamāsaḥ . punarapi te vṛttirasya teṣu vā vṛttirasya tadidaṃ yugapadayugapadbhedabhāvimṛdbhavanaparamārtharūpādiśivakādivṛtti . kiṃ tat ? dravyam . vyāpnotīti vyāpi, kṣetramapi sarvagatinivāsavṛttisvatattvamekaikabhāvārthasaṅghātasamavasthānātmā rūpādi-grīvādyekagamanasamavasthānavyavasthāpitapṛthivyādi-ghaṭādi vyāpi viśvasya saddravyayugapadayugapadbhāvirūpādiśivakādibhāvavispanditasya . na kvacidapi na pravartate . yathā rūpādiśivakādayo mṛdo bhavanamātraṃ tathā yugapadbhūtaṃ pṛthivyādi paramārthaḥ pṛthivyaptejovāyvākāśādi dravyabhavanamātram . pṛthivyāścāśmaloṣṭādi, tathā'pāṃ himakarakādi, tejaso'pyarcirādisvabhedā ityādi . ayugapadbhūtaṃ vrīhi-bījā-ṅkura-patra-nāla-kāṇḍa-puṣpa-phala-śūka-kaṇa-tuṣādi paramārtha iti sarvaṃ dravyabhavanamātram, ekapuruṣapitṛputratvādivasāttāṃvattāṃstān bhāvān bhavatīti dravyam .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit