Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.47

Nyāyāgamānusāriṇī 1.47

Language
Sanskrit

1.47

ata etānītyādi yāvadapekṣyāṇīti . etasmāt pratipāditopapattibalād dravyādīni bhāvaparyantāni bhavanapradhānānyapratyākhyeyāni tasmād ghaṭādivastvātmasāmānyapakṣagrāhiṇāpi svaviṣayasāmānyavādinetyarthaḥ . apiśabdāt svagrāharaktamanasāpi satā tvayā avaśyāpekṣyāṇi sāraṃ sārameṣitavyānītyarthaḥ . kiṃ kāraṇam ? pratyakṣata eva tathātmatvāt . dṛśyate eva hi dravyādyekarūpabhavanasāmānyatoktavidhinā . kimu paraviṣayamukhyasāmānyapakṣavādineti, dravyādīnāṃ parasparabhinnānāṃ samānabhavanānmukhyaṃ sāmānyam, lokaścaivaṃvidhasāmānyavādī, vyavahāranayānuyāyitvāt . na tu yathā sāṅkhyādiṣu sādṛśyānyāpohatattvādi pramāṇaviruddham . taccopacaritaṃ bhavitumarhati na mukhyam, sādṛśyānuvṛttīnāṃ loke samānena bhūyate iti sāmānyalakṣaṇasyādṛṣṭatvād dṛṣṭatvāccāsmadiṣṭasya laukikasya sāmānyasyetyata āha— pratyakṣata eva tathā tathā paraviṣayasya samānasya bhavanāt, tena tena prakāreṇa dravyakṣetrakālabhāvāpekṣayugapadayugapadbhāvibhāvasya rūpādiśivakādirūpasya samānasya bhavanāt . sarvatantrasiddhāntena vyākaraṇena lokānuvṛttinā niruktiṃ tattvānuvādinīmapyāha --pareṇa samānena bhūyata iti, samāno bhavatītyarthaḥ . samānabhāvaḥ sāmānyam, yad bhavanti sarvabhāvāḥ sa teṣāṃ bhāva iti svārthiko bhāvapratyayaḥ . svabhāvasambandhārthā cātra kartṛlakṣaṇā ṣaṣṭhī tasya bhāvaḥ iti . yathā--śilāputrakasya śarīram iti .

Linked texts (1)