Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.65

Nyāyāgamānusāriṇī 1.65

Language
Sanskrit

1.65

atrocyate --antye'pi taddravyādiprabhedagatigrāhyatvāt . ante bhavo'ntyaḥ, antye'pi tasmin viśeṣe viśeṣābhāva iti apiśabdāt sambandhaḥ . ko hetuḥ ? taddravyādiprabhedagatigrāhyatvāt . dravyamādiryeṣāṃ ta ete dravyādayaḥ dravyakṣetrakālabhāvāḥ, teṣāṃ prabhedaḥ tatprabhedaḥ, tatprabhedena gatiḥ pariṇāmo vṛttirvikalpaḥ, yathā asya kāryasyeyaṃ gatiḥ iti dṛṣṭatvāt . tayā gatyā grāhyatvam, kasya ? antyaviśeṣasya . tasmāt taddravyādiprabhedagatigrāhyatvād nāntyaviśeṣaḥ kalpyaḥ, dravyāḍivyatirekeṇa pratyakṣānumānābhyāmagrāhyatvāt tatsvarūpeṇaiva grāhyatvācca . tadyathā--yogī pratyakṣeṇaikaṃ paramāṇuṃ paśyan dvyaṇukatvāt pracyutaṃ paśyati anyaṃ tryaṇukatvāt pracyutamanyaṃ dvyaṇukasamavetamanyaṃ tryaṇukasamavetaṃ ca, dravyataḥ svata eva ca bhinnāni tāni paramāṇvādidravyāṇi paśyati, tatra kimantyaviśeṣeṇa ? evaṃ kṣetrato pyūrdhakṣetrato'pyūrdhabhāgasthitamekamaparamarvāgbhāgamadhobhāgasthitam . kālato'pi kañcit prathame samaye sthitam, anyaṃ dvitīye sthitamāgataṃ vā . yugapadāgatasthitayorapi dravyakṣetrabhāvakṛtaṃ nānātvamastyeva . bhāvataḥ kañcit kṛṣṇaṃ śuklaṃ kañcit surabhimasurabhiṃ tiktaṃ kaṭukaṃ vetyādi, athavā kṛṣṇamanyaṃ kṛṣṇataraṃ kṛṣṇatamaṃ dviguṇatriguṇasaṅkhyeyāsaṅkhyeyānantaguṇakṛṣṇādiṃ vā . evaṃ śeṣavarṇairgandharasasparśaiśca saprabhedairdarśanaṃ vācyam . anyatheti parasparaviśiṣṭadravyādiviśeṣābhāve viṣayanirapekṣatvād yogināmajñānaprasaṅgāt . avaśyaṃ dravyādayo viṣayāḥ svata eva viśiṣṭā eṣitavyāḥ . na cet, yogino mithyājñānaprasaṅgaḥ, anyathāsthitasyārthasya anyathādarśanāt . antyaviśeṣāṇāṃ ca parasparaviśeṣoktipratyayapravṛttau nimittāntaraṃ kalpyam . svata eva viśiṣṭatve'ntyaviśeṣasya kalpanā vā tyājyā, paramāṇūnāmapi tadvad viśeṣo nimittanirapekṣaḥ kiṃ neṣyate ? viśeṣeṣvapi nimittāntarāṇi cet, anavasthāprasaṅgaḥ, tataśca viśeṣoktipratyayānupapattirevetyalaṃ prasaṅgena . sthitam--na svaviṣayo viśeṣa iti .

Linked texts (1)