Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.86

Nyāyāgamānusāriṇī 1.86

Language
Sanskrit

1.86

syānmatam--kāraṇe kāryasya sadasattvayoḥ karaṇākaraṇayoścāniyame kimarthaṃ punaḥ karotīti kāraṇam iti śabdavyutpattirāśrīyate ? iti . atrocyate --aviditavedanetyādi . ajñātajñāpanamaviditavedanamartho'sya vidheriti aviditavedanārtho vidhiḥ, tatparatāyāṃ vākyapravṛtteḥ tasyāmavasthāyāmanupajanitaviṣayatvādapavādasparśasya . tadā hi karotīti kāraṇam iti kāraṇatvavidhānamātraṃ kriyate deśakālādiviśeṣāviśeṣaṇādasati svaviṣaye kamarthamapavādaḥ spṛśet--kiṃ karotyeṣa na karotyapi kvacit kadāciditi ? sparśasya, nīlotpalavat . tathā nyagrodhaphalamasatkāraṇaṃ dṛṣṭam . āmrapuṣpaphale satkāryakāraṇe dṛṣṭe . sarvasarvātmakatvasarvakāraṇatvāt sevādikriyākalāpo yathā arthaprāpteḥ kāraṇaṃ tathā kleśaprāpterapi . nanvata eva kleśo'pi bhavatīti cet, evaṃ satīpsitena tāvadbhavitavyam, sannihitatacchaktyabhīhitatvāt, sarvaśāstrajñānyataravyākhyānavat . tadā sa manyate vaktā--idaṃ tāvat pratiṣṭhāṃ yātu karotīti kāraṇam iti . pratiṣṭhite cāsmiṃstata uttarakālaṃ siddhe sati kāraṇatve sambhavataḥ kāryasattvāsattvayoḥ tena viśeṣaṇaprakāreṇa karotyeva na karotyeveti vikalādeśavaśānniyamopapatterviśeṣaṇamāśrīyate . ko dṛṣṭāntaḥ ? nīlotpalam . yathā hi nīlotpalaṃ bhavati iti tadbhavanamātraṃ vidhīyate nīlameva, utpalameva iti vā niyamaviśeṣānāśrayaṇāt, tathā karotīti kāraṇam iti kriyābhāvanamātraṃ vidhīyate karotyeva, na vā ityanāśritya viśeṣaniyamam . yathā vā nīlaṃ tila-kambalādiviśeṣānapekṣam utpalamapi raktatādiviśeṣānapekṣaṃ parasparaviśiṣṭamubhayamucyate tathā karotīti kāraṇam iti karaṇamātraṃ deśakālādikāryapratibandhāpratibandhanirapekṣamucyate . athavā śabalotpalatve satyapi tasya dharmabhedānapekṣaṃ nīlotpalam ityucyate, tathā karaṇabhāvābhāvabhedadharmanirapekṣaṃ kriyāmātraṃ karotīti kāraṇam ityucyate .

Linked texts (1)