Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.17

Nyāyāgamānusāriṇī 2.17

Language
Sanskrit

2.17

atha punarityādi . athetyadhikārāntare, pakṣāntaramadhikārāntaram . anantaroktavidhinā na nirvahati havanaṃ kuryājjuhuyāt iti havanavidhāvagnihotrānuvāda ityasminnarthe'prasiddhatvādviśeṣaṇaviśeṣyatādyabhāvādvākya- atha punarevamanirvahatyucyeta--naiva havanaṃ kuryāditi pakṣaḥ, kiṃ tarhi ? agnihotraṃ kuryāditi pakṣāntaramāśrīyate, agnihotraśabde juhoterdhātordarśitārthatvāt kartṛpratyayārthe ca kṛñaḥ . evamapi kartṛpratyayakṛñdarśanena juhotyarthatyāgabhedābhyāṃ juhotyarthatyāgabhedavat sarvadhātvarthaviśeṣatyāgāttattyāgāpattirapi, viśeṣābhāve nirāśrayasya sāmānyasyā bhāvāt . bhedāpatteśca dravyasya kriyāyā vā vidhāne nirvoḍhumaśakye pareṇocyeta--naiva havanaṃ kuryāditītyādi kartavyatāvākyatātyāgena parihāraṃ manyate . pakṣāntarasaṃśraye sopapattikaṃ nirdoṣaṃ ca katamat punaḥ pakṣāntaram ? ityata āha --kiṃ tarhi ? agnihotraṃ kuryāt ityetat pakṣāntaramāśrīyate . upapattiścātra --agnihotraśabde juhoterdhātordarśitārthatvāt kartṛpratyayārthe ca kṛño darśitārthatvāt . ayaṃ hi juhuyāt iti hudhāturliṅpratyayāntaḥ, sa ca liṅ kartari vihitaḥ, kartari kṛllaḥ karmaṇi ca pā॰ 3 . 4 . 67, 69 iti, kartṛśabdaśca kṛñprakṛtistṛjantaḥ, kartari kriyāyā nirvartake'rthe'bhidheye kṛto lakārāśca bhavantīti . tathā karmaṇi vihito'pi kṛllakāro vā kṛñarthaṃ nātivartate . bhāve vihitastu kriyāmātrārthatvāt kṛñarthe eva . kiṃ karoti ? iti sarvakriyāviśeṣeṣu pacatyādiṣu viśeṣaṇapraśnapradarśanāt juhuyāt ityayaṃ kuryādartha eva, tathā bhūyate devadattena supyate devadattena ityevamādyakarmakeṣvapi svapiti bhavatīti . agnihotraśabdena punastadviśeṣabhūto juhoterartho'bhihita eva, tasmāt agnihotraṃ kuryāt ityayamartha iti .

Linked texts (1)