Dvadasharanayacakra 2.210
Nyāyāgamānusāriṇī 2.210
- Language
- Sanskrit
2.210
svabhāvavāde tu,tuśabdo viśeṣaṇe, viśeṣo'sya svamatanirākaraṇadoṣādatiśayaścāyam . kiṃ kāraṇam ? ādāveva bhedopādānāt, itare sṛṣṭipradarśanadvāreṇa dūraṃ gatvā paścād bhedamupādadate, svabhāvavādī punarutthāna eva bhedamupādatta ityayamatiśayaḥ . kuto bhedopādānamiti cet, sambhavavadvyabhicāravṛttyanumatyā bhāvaviśeṣaṇasvaśabdopādānāt . sati sambhave vyabhicāre ca viśeṣaṇam, yathā nīlamutpalamiti nīlatvaṃ cedutpale sambhavati vyabhicarati ca kadācit, raktamapi tad dṛṣṭamutpalaṃ bhramarādiṣu ca nīlatvam, ato viśeṣaṇaṃ bhavati nīlaṃ ca tadutpalaṃ ca taditi evaṃ bhedavṛttyanumatyā vinā viśeṣaṇopādānābhāvāt, tathehāpi bhāvaśabdavācyasyārthasya svaśabdābhidheyaviśeṣaṇārthaṃ svaśabdopādānaṃ bhedādhārasambhavavadvyabhicāravṛttyanumatyaiva sahitam, yathā sambhavānumatyā vinā na viśeṣaṇaṃ tathā nāntareṇa vyabhicāramapi viśeṣaṇaṃ bhavati . tatra vyabhicāro virudhyate dravyārthavādasyaikyādityabhiprāyārthaḥ . tathaiva cārthasya nirūpaṇāditi, na kevalaṃ svaśabdopādānamātrādeva bhedo'ṅgīkṛtaḥ, kiṃ tarhi ? artho'pi bhūmyādikaṇṭakāditvena tathā nirūpyate uttareṇa granthena bhedaprādhānyenaiva bhāvīkṛtenārtho'pi bhinno viśeṣaṇatvenopādātuṃ yogyaḥ, tadyathā— yadayaṃ bhavatītyādi, tatra svaśabdabhāvaśabdayorarthavyutpattyorbhāvaśabdārthavyutpattistāvad bhāvavādinaḥ svabhāvavādinaścāvayoḥ śabdārthavyutpattirbhāvaśabdasya bhavatīti bhāvo bhūyate'neneti vā bhāva iti tulyā, tasyāṃ ca tulyatāyāṃ na kaścid visaṃvādaḥ . svaśabdo'rtho vā viśeṣaṇatvena pravartamānaścintyaḥ, so'svavyāvarta yo'rthābhāvārthatvādasvābhavane varteta, sa tatropakṣīṇaśaktitvāt svabhavanasya na prayojakaḥ . etadapi cāsvabhavanavyāvartanaṃ svaśabdasya naivāsti, asvasyābhūtatvāt . na cābhūto vyāvartanāya . atha sa tathābhūta eva tataḥ sa bhāva eva, kiṃ vyāvṛttyā anarthikayā ? tadbhāvatvaprasaṅgāt, abrāhmaṇavacane brāhmaṇatvavat . yadapi vyāvartyate tadapi ca bhavedeva, asato'prasaktatvādaprasaktasya cāvyāvartyatvāt khapuṣpavat, nārthaḥ, svo bhāvo'svo bhāvo na bhavatītyasvavyāvartanaṃ tasyārthaḥ, svaśabdaśca bhāvasyaivātmaparyāyasya vācakaḥ, tasmād viśeṣaṇatvādasvavyāvartanārthaḥ sampadyate . tadarthatvācca itaretarābhāvamātraviṣayaḥ, svaḥ paro na bhavati paro'pi svo na bhavatīti svaparābhāvāditaretarābhāvo'rthābhāvo bhāvābhāva iti yāvat . tataścārthābhāvārthatvādasvābhavane varteta asvo na bhavati ityeṣo'sya mukhyo'rtho jāyate na tu bhāvasvarūpapratipādanamiti bhāvārthāsaṃsparśānna kiñcidanena .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit