Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.213

Nyāyāgamānusāriṇī 2.213

Language
Sanskrit

2.213

kiñcānyat, ayaṃ ca svabhāva ityādi . ayaṃ ca tvadiṣṭaḥ svaśabdaviśiṣṭo bhāvaḥ svabhāvaḥ kiṃ vyāpī prativastu parisamāpto vā ? yadi vyāpī sarvagata eka eva tasmin vyāpitve tyaktasvaparaviśeṣaṇaḥ syāt, ekarūpatvāt tasya pararūpābhāvāt svaśabdopādānaṃ paraśabdopādānaṃ ca nirarthakameva . atha vastuni vastuni parisamāptaḥ prativastu tataḥ prativastutve kiṃ tena kalpitenābhinnaphalena lokavādāt ? lokavādo hi ghaṭasya ghaṭatvameva svabhāvo nānyaḥ, paṭasya paṭa eva iti śrūyate, ghaṭādipṛthagbhūto na kaścideka iti . sa yadi tathā prativastu kalpyate na kaścit tena lokavādābhinnaphalenārthaḥ kalpitena . tasmānnaikaḥ kaścit svabhāvo yathā pūrvaṃ svabhāvavādyupavarṇitaḥ sidhyati . kiṃ tarhi ? laukika eva sidhyati . kiñcānyat, svabhāvābhāva eva prasaktaḥ, tadyathā --pratyekamātravṛtti ca vastu ghaṭādyeva ghaṭādīti, ghaṭa eva ghaṭaḥ paṭa eva paṭaḥ paṭe ghaṭo nāsti na ghaṭe paṭa itītaretarābhāvāt parasparamasvabhavanaparigrahaḥ kṛto bhavati, tataḥ parasparamasvabhavanaparigrahāt kutaḥ kva cāsau svabhāvaḥ syāt ? yadyupapattidvāreṇārthaḥ tata idamupapattimukhamasya, bhāvaviṣayaikārthe svatve svatvādananyo bhāvaḥ, ya eva bhāvaḥ sa eva sva ityanayoranarthāntaratvameveti satyaṃ na kiñcidanyat svaṃ nāmeti, itiśabdo hetvarthe, tataḥ kimatra bhedena kriyate ghaṭādinā paṭādibhāvaviśiṣṭena ? dravyārthasvarūpasyābhinnatvāt . bhedena yaducyate ghaṭa iti paṭādinā bhāvavyāvartanārthaṃ bhedena ghaṭasya bhāvo na paṭasya iti svo bhāvo na parabhāvaḥ iti ca puruṣādivādavad bhedādhāraṃ tena kiṃ kalpitena dravyārthasvarūpavirodhinā bhedādhāreṇeti . so'pi yadīti so'pi ca ghaṭādirbhedo bhāvo vā yadi bhāvaḥ bhavatīti bhāva eva bhāvasvarūpādabhinna bhedo nāma ghaṭādirbhāvavyatiriktaḥ ? atha na bhavati tadastitvameva na . nanu ghaṭasya bhāva iti paṭādivyatirekeṇa ghaṭa eva, na, bhāvasyaiva tathā tathā bhavanāt . na hi hastādau bhavati kurvati vā devadatto na bhavati na karoti vā . ato bhāvatve'bhāvatve vā nāstyeva bhedo ghaṭādiḥ . yaṃ taṃ bhuvo'rthamabhidadhati sarvadhātavaḥ . tacca pratyavastamitaniravaśeṣaviśeṣaṇaṃ bhavanaṃ sarvavastugarbhaḥ sarvabimbasāmānyamabhinnaṃ bījam . tadeva hi bhavanaṃ vrīhyādi mṛdādi ca sādhyaṃ sādhanamekamaheyamapracyutaṃ eva ataḥ ko'yaṃ bhedo nāma ghaṭādirbhāvavyatirikta iti svayamevokto bhedābhāvaḥ . atha na bhavati bhedaḥ bhāvo na bhavati nānubhavati bhavanaṃ na vā bhāva evābhyupagamyate tadastitvameva nābhyupemaḥ, abhavanāt kharaviṣāṇātmavat tat .

Linked texts (1)