Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.215

Nyāyāgamānusāriṇī 2.215

Language
Sanskrit

2.215

tacca pratyastamitaniravaśeṣaviśeṣaṇaṃ bhavanam, nimagnāni nilīnāni pratyastamitāni tatraiva bhāve niravaśeṣāṇi viśeṣaṇāni sva iti para iti vā ghaṭaḥ paṭa ityādi vā . tacca sarvavastugarbhaḥ, tadeva bhavanaṃ sarvavastūnāṃ mūladalikam . sarvabimbasāmānyam, mudrāpratimudrānyāyena bhidyamānānāmātmarūpāṇāṃ sphaṭikavadanekadhā dṛśyamānānāṃ bimbabhūtānāṃ pratibimbabhūtānāṃ ca sāmānyam, abhinnaṃ bījamityāditatsvarūpavarṇanāni evamprakārāṇi nirviśeṣaṇasyāpyaṃśaparikalpanayeti . tat kathaṃ bhāvyate iti cet, ucyate --tadeva hi bhavanaṃ vrīhyādītyādi yāvat sādhanamekam . bhavanameva vrīhibījam, ādigrahaṇādambukṣetrakālādi aṅkurādi vā . tadeva ca mṛdādi mṛlloṣṭavajrāśmasikatādi ca bhavanameva iti vartate, sādhyaṃ sādhanaṃ ca bhavati, puruṣavādivyākhyānanyāyena svayameva viśvamādi vartate, yathā tadabhinnakartṛkaraṇādi sādhanaṃ sādhyaṃ ca sadā, hastyādiprapañcena puruṣasyaiva hastyādimṛdādibhavanavat . ghaṭāderabhavanasya bhedasyāsattvameva, bhāvād bhinnatvāt kharaviṣāṇavat, aghaṭatvādātmanā'bhāvāt paṭavat . vikalpo hi bhedasaṃsargapariṇāmairbhavet . na cāsya bhedo na saṃsargo na vipariṇāmaḥ, ekatattvātmakatvāt, pratisvatvavat . vikalpena ca bhāva eva, nābhāvaḥ tathā bhavanameva ātmāvyatiriktaṃ sādhanaṃ sādhyaṃ caikameva tathā tathā, aheyamaparityājyaṃ bhavanameva vrīhyādivikalpānantye'pi tadavasthameva, apracyutamātmasvarūpād bhavanāt sadā sarvakālam . ko dṛṣṭāntaḥ ? hastyādi yāvad bhavanavat, yathā naṭādirabhinayapuruṣo hastyaśvaparvatasaritsamudrādiprapañcānabhinayati svataḥ sṛjatyupa- saṃharati ca tathā tathā bhavanāt, te ca na hastyādayo'nye tataḥ kecid bhedena bhavanti, hastyādiprapañcena tu puruṣa eva hastyādirmṛdādiśca bhavati, ādigrahaṇāccitralepyakāṣṭhapustādirbhavati, tathā bhavanameva pṛthivyambumṛdādi bhavati, na bhedaḥ kaścid bhavanād ghaṭādeḥ, kiṃ kāraṇam ? ekatraivopayuktārthatvāt . ghaṭāderabhavanasya bhedasyāsattvameva bhāvād bhinnatvāt kharaviṣāṇavat . bhāvād bhinno'pi ghaṭo bhavatyeva cet, tasya bhavane vandhyāputro'pi bhavet . etasya diṅmātratvādaghaṭatvādātmanā'bhāvāt paṭavat, ghaṭabhavanaṃ hi ghaṭaḥ, tadabhāvo bhāvābhāvaścāghaṭaḥ, tasmādaghaṭatvād ghaṭātmanā'bhāvāt . etamevārthaṃ vyācaṣṭe --ātmanā'bhāvāditi, sādhanāntarameva vā anyātmanā bhāvāditi yāvat . paṭavat, yathā paṭo ghaṭātmanā'bhavan ghaṭo na bhavatyevaṃ ghaṭo'pi ghaṭātmanā abhavanād ghaṭo mā bhūt, ghaṭātmanā abhavanaṃ ca bhāvād bhinnatvābhyupagamāt siddham . na cedevam, vandhyāputro'pi bhaved ghaṭātmanā'bhavanāt paṭavat . ghaṭavadeva vā tadbhāvād bhedābhāvaḥ, ghaṭādibhedābhāvācca bhāva evāvikalpo'tra satyaḥ .

Linked texts (1)