Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.219

Nyāyāgamānusāriṇī 2.219

Language
Sanskrit

2.219

yadapyuktaṃ pratyakṣata eva bhedo gṛhyata iti tad grahaṇamapi naiva bhedasya, bhedasyābhāvādeva, khapuṣpagrahaṇavat . abhāvaḥ kalpanātmakatvāt tasya, bhāvaikyasya sādhitatvād bhedaḥ kalpanātmakaḥ, kalpanātmakaṃ cāsad vastuno'nyathātvāt . sā ca kalpanā deśataḥ kālato vā svarūpata eva vā bhinneṣvartheṣvabhedakalpanādvā syāt, deśakālādyabhede vā bhedakalpanāt syāt, ubhayathāpyasadrūpatvāt kalpanāyāḥ, iha tu tvanmatena deśakālābhyāmabhedo nāsti, bheda eva, ghaṭādeḥ kapālāditvena bhidyamānasya vastuno yāvat paramāṇuśo rūpādiśo'nabhilāpyatvaśaśca bhedādabhedābhāvaḥ kālataśca kṣaṇe kṣaṇe'nyatvāt . tasmādanabhilāpyaparamārthasya ca vastuno ghaṭa iti rūpādi iti vā grahaṇamasadadhyāropātmakaṃ deśakālabhedābhāvāt khapuṣpavat, abheda eva tu gṛhyate pratyakṣataḥ, bhāvasyābhinnatvād gṛhyamāṇasya ca bhāvatvāt . atha samasta eva kasmād bhāvo na gṛhyate ? atha bhedapakṣe kiṃ samasta eva ghaṭo na gṛhyate ? samānadoṣatvādacodyametat . svapakṣe viśeṣaṃ paśyata etadyujyeta vaktum, na tu sarvatraivādarśanabhākpakṣasya . tattu adarśanamatraiva nivartate, nānyatra . ihābhede bhāvebhāve tasya ya ekadeśastasya grahaṇe tasyaiva grahaṇam, tato'bhinnatvāt tadbhāvatvāt, deśasvātmavat . tasya hyeko'pi prathanaṃ khapuṣpa iva khapuṣpavat tat pratyakṣābhāsamevetyarthaḥ . yadapyucyate abhedaśca na gṛhyate pratyakṣataḥ iti tadapi na, yasmādabheda eva tu gṛhyate pratyakṣataḥ . kiṃ kāraṇam ? bhāvasyābhinnatvād gṛhyamāṇasya ca bhāvatvāt, nābhāvo gṛhyate yataḥ khapuṣpādiḥ .

Linked texts (1)