Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.218

Nyāyāgamānusāriṇī 2.218

Language
Sanskrit

2.218

atrocyate --asti kiñcidityādi . pūrvottarādibhedābhāvaṃ pratipādya pratyakṣatvābhāvaṃ ca pratipādayiṣyan bhedābhāvapratipādanārthaṃ tāvadāha --asti kiñciditi bhāvavyatirekeṇa pūrvamuttaraṃ vā nāstyeva prāguktakāraṇatvāt, tataḥ kiṃ tadapūrvaṃ yadutpadyate pūrvaṃ vā vinaśyati ? iti pūrvottarayorabhāvādevotpattivināśau na staḥ, tata eva vastupravibhāgo'pi nāsti . tasmāt pūrvottarādidikkālotpattivināśavastupravibhāgābhāvāt kiṃ tat pravibhaktaṃ pravibhajyate pravibhakṣyate vā ? yat tadevaṃdharma tadeva nāstīti nāpūrvaṃ bhāvādanyat pūrvottarādyasti, ato nābhāvo bhedo bhavati . kathaṃ tarhi bhedapratyakṣateti cet, ucyate --sa eva hyutpātādyudakāgnitvavadityādi yāvadanyathāpi vartata eva . yathotpāte jvalanamudakasya śītadravādiguṇasya, sa toye tadvirodhyagnitvadharmāpattyā dṛṣṭo bhedo'nyathā vartamānasyānyathā vartanam . ādigrahaṇād nidhyupaliṅgatvena bhūmyabādivartanaṃ bhedena . tadyathoktam --mahākālagata ūṣmā sahasrasaṅkhye dhūmo lakṣe jvalanaṃ koṭau iti . tathā citrakarmādihasanarodanasthānasaṅkrāntyādibhedarūpeṇa sa eva bhāvo bhavatīti tasmānnāsti bhedaḥ . bhidyamānaṃ hi vastu evaṃ bhidyate svarūpād viparyayagatyā yadyabhāvo bhaved bhāvaḥ, sa tu na bhidyate kathañcidupacitāpacitabhavano veti na kācidavasthā dadhighaṭādirādinidhanavibhāgavatī . yadi syāt, khapuṣpāvasthāpi tantrayadharmā syāt sarvato vyāvṛttatvād dadhighaṭavat . ghaṭo vā ādinidhanavibhāgarahitaḥ syāt, ata eva, khapuṣpavat . mahāpṛthivīviyadavasthe sādinidhanavibhāge syātām, itaretarāsattvāt, ghaṭavat . ghaṭo'pi vā anādyādiḥ, ata eva, ākāśamahāpṛthivīvat . grahaṇamapi naiva bhedasya, bhedasyābhāvādeva, khapuṣpagrahaṇavat kalpanātmakatvāt . deśakālabhedagrahaṇamasadadhyāropātmakaṃ deśakālabhedābhāvāt khapuṣpavat . bhidye'hamiti kathañcidabhāvo'pi bhavati, bhāvādabhāvo hi bhinna upacitāpacitabhavano veti sa eva bhāvo na bhidyata iti kathañcidupacitāpacitabhavano veti sambandhaḥ, yāvad bhavitavyaṃ tāvadeva na nyūno nādhiko vā bhavati sa bhāvaḥ . itiśabdo hetvarthe, upacitāpacitabhavanābhāve dadhighaṭādyavasthānāmādinidhanavibhāgābhāvadarśanāditi hetuḥ, taṃ darśayitumāha --iti na kācidavasthā dadhighaṭādirādinidhanavibhāgavatī, ādiḥ prāgavidyamānasyotpattiḥ, nidhanaṃ vidyamānasya vināśaḥ, vibhāgo'nyatvam, ete cādinidhana- vibhāgā dadhighaṭādyavasthānāṃ na santi pūrvottarotpattivināśavastupravibhāgābhāvasya pratipāditatvāt . tatastadabhāvānnopacīyate nāpacīyate cāsau bhāvaḥ kṣīradadhyādyavasthāsvekarūpatvād bhavanasya mṛtpiṇḍaghaṭādyavasthāsu ceti . etasya hetorasiddhiṃ pariharan parapakṣe'niṣṭāpādanena sādhayati --yadi syādityādi, ādinidhanavibhāgavatī yadi syāt sā dadhighaṭādyavasthā khapuṣpāvasthāpi tatra tantrayadharmā syāt sarvato vyāvṛttatvād dadhighaṭavat, sarvato vyāvṛttatvaṃ ca siddhaṃ ghaṭasya dadhighaṭādyavasthānāṃ ca bhedābhyupagamāt, tathānicchatastadviparyayeṇa khapuṣpadharmāpādanaṃ ghaṭasya gatārthaṃ sādhanadvayam . mahāpṛthivīviyadavasthe sādinidhanavibhāge syātām, itaretarāsattvād ghaṭavat . ghaṭo'pi vā'nādyādiḥ anādiranidhano nirvibhāgaśca syādata eva itaretarāsattvādeva ākāśamahāpṛthivīvaditi ghaṭabhedābhyupagamenaivaitat sādhanamaniṣṭāpādanamiti . evaṃ tāvadupacitāpacitabhedābhāvaḥ .

Linked texts (1)