Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.224

Nyāyāgamānusāriṇī 2.224

Language
Sanskrit

2.224

itaro nirāśībhūta āha--tat kimajñānamevāpadyate ? ācārya āha --kuto'jñānamapīti, ajñānamapi tanna bhavati tvadabhimataṃ pratyakṣam . kutaḥ ? pratyakṣapūrvakājñānatraye'ntarbhāvābhāvāt, saṃśayaviparyayānadhyavasāyā ajñānavikalpāḥ, te ca pratyakṣajñānapūrvakāḥ, saṃśayastāvat sāmānyapratyakṣād viśeṣāpratyakṣād jñānatraye'ntarbhāvābhāvāt saṃśayanīyaviparyetavyaviṣayapratyakṣātyantābhāvādādhikyāvasāyāsambhavāccānadhyavasāyāsambhavāt . anvāha ca-- yathā viśuddhamākāśaṃ timiropapluto janaḥ . saṅkīrṇamiva mātrābhiścitrābhirabhimanyate .. tathedamamṛtaṃ brahma nirvikāramavidyayā . kaluṣatvamivāpannaṃ bhedarūpaṃ prakāśate .. tasyaikamapi caitanyaṃ bahudhā pravibhajyate . aṅgārakitamutpāte vārirāśerivodakam .. prakṛtitvamanāpannān vikārānākaroti saḥ . ṛtudhāmeva grīṣmānte mahato meghasamplavān .. viśeṣasmṛteśca saṃśayaḥ vai॰ sū॰ 2 . 2 . 17, tathā samānānekadharmopapattervipratipatterupalabdhyanupalabdhyavyavasthātaśca viśeṣāpekṣo vimarśaḥ saṃśayaḥ nyāyasū॰ 1 . 1 . 23 iti sāmānyaviśeṣayoḥ pratyakṣapūrvakatve samānānekadharmatvādīni viśeṣaṇāni syurnānyathā sthāṇupuruṣādiṣviti saṃśayanīyārthābhāvānna saṃśayaḥ . tata eva viparyetavyābhāvānna viparyayastvanmatenaivetyata āha --saṃśayanīyaviparyetavyaviṣayapratyakṣātyantābhāvāt . anadhyavasāyo'dhyavasāyapūrvaḥ, sa cādhiko'vasāyo'dhyavasāyaḥ pratyakṣajñānam, etadabhāvasyoktatvād nādhyavasāyo'nadhyavasāya ityādhikyāvasāyāsambhavācca tadvyāvṛttiviṣayānadhyavasāyāsambhavād kuto'nadhyava- sāyaḥ ? tasmād yaduktaṃ puḍhavikāyikādī jīvā andhā mūḍhatamapaviṭṭhā bhagavatīsū॰ 7 . 7 . 292 ityādi tat satyam .

Linked texts (1)