Dvadasharanayacakra 2.223
Nyāyāgamānusāriṇī 2.223
- Language
- Sanskrit
2.223
kiñcānyat, asya pratyakṣapramāṇasiddhirihaiva, abhinnabhāvapakṣe pratyakṣatvād bhāvasya pratyakṣaṃ pramāṇaṃ sidhyati, uktavat iti vartate . yathoktaṃ tasya hyeko'pi prathanaṃ pratideśaḥ sarvāvibhaktabhavanavṛttyātmakatvāt sārvarūpyamanatikrāntaḥ, tatastadbhāvatvāt tato'bhinnatvāt tasya ya ekadeśastasya grahaṇe tasyaiva grahaṇaṃ deśasvātmavadityuktaṃ bhāvapratyakṣatvam . tataḥ sarvapramāṇajyeṣṭhapratyakṣapramāṇasiddhirihaiva yathārthavastuviṣayatvāt . anyatrānumānataiva, bhāvaikavastupakṣādanyatra bhedapakṣe'numānataiva pratyakṣābhimatasyāpi . kiṃ kāraṇam ? sambandhaikadeśapratyakṣatvapratyayaśeṣasiddhyātmakatvāt, dvayoḥ sambaddhayoḥ sambandhe tadekadeśapratyakṣatve tatpratyayāccheṣasiddhirātmā anumānasyeti tadātmakaṃ tat, sambaddhaikadeśa iti vā pāṭhaḥ, yathoktam— sambaddhādekasmāt pratyakṣāccheṣasiddhiranumānam . sambaddhānāṃ bhāvānāṃ svasvāmibhāvena vetyādinā saptavidhena kaścidarthaḥ kasyacidindriyasya pratyakṣo bhavati . tasmādidānīmindriyapratyakṣāccheṣasya apratyakṣasyārthasya yā siddhiranumānaṃ tat, yathā dhūmadarśanāt agniḥ iti jñānam . tathā ātmendriyamano'rthasannikarṣajapūrvakaṃ trividhaṃ pūrvavadityādilakṣaṇameva tatra sambhavati . deśagrahaṇasya ārādbhāgaviṣayasyāśeṣatadvastvasaṃsparśādekadeśagrahaṇena śeṣagrahaṇamanumānameva . tasyānumānatve'pi mā sthirāṃ buddhiṃ kārṣīrityata āha --kuto'numānatā'pi proktanyāyena pratyakṣatvāsiddheḥ . kathamiti cet, sambaddhayoḥ kadācidapyagrahaṇāt, pratyakṣakāle hi sambaddhayoryugapad grahaṇāduttarakālamekadeśagrahaṇād viṣāṇādiva gavi anumānaṃ syāt, tadeva tu pratyakṣadarśanaṃ nāstītyuktam . pratyakṣapūrvakatve tatsambhavāt pratyakṣasiddhau tadbalena anumānasiddhiḥ sambhāvyeta, tadabhāve tadasiddheḥ pratyakṣatvāsiddheranantaroktatvādeva kuto'numānatāpi ? .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit