Dvadasharanayacakra 2.228

2.228

śabdā iti śabdagaḍumātrapratipattihetava ityata āha --ye tvete ghaṭādiśabdā meghastanitavadete śabdā eva kevalāḥ, nārthasvarūpasya vācakāḥ, ghaṭādipratipādanasamarthābhimatā na pratipādakā ityarthaḥ . nanvidaṃ prasiddhaprastutavyavahāraviruddhaṃ tvayoktam--arthasyāpratipādakā ghaṭādiśabdā meghastanitavacchrotragrāhyatvāditi, ghaṭādiśabdā iti ca tvadvacanādeva teṣāṃ ghaṭādyarthapratipādanadarśanāditi . atrocyate--na brūmaḥ apratipādakāḥ iti . kiṃ tarhi ? avācakā iti brūmaḥ, pratipattṛsaṅketavaśāt tadupalakṣaṇatvena pratipādakatvaṃ vikalpātmārthaviṣayaṃ na virudhyate, yasmād mayūravirutavat saṅketād vyavahārānupātinaḥ, yathā mayūravirutaṃ trāsamadaharṣasthānagamanādyanyatamāvasthāviśeṣasahacaraṃ śrutacaraṃ tathottarakāle kṛtasaṅgīteḥ puruṣasya tādṛg vijñānamādadhāti evaṃ puruṣo'pi ghaṭapaṭādiśabdoccāraṇena pūrvasaṅketavaśāt puruṣāntarāya svābhiprāyamarpayatīti na prasiddhivyavahāravirodhau, tathaiva acetanaśabdeṣvapi kālākālameghastanitādiṣu saṅketādeva śubhāśubhādiparijñānaṃ dṛśyate . athavā kimanena prasiddhivyavahāravirodhaparihāraparikleśena ? nanvayameva suśliṣṭaḥ parihāro vyāpī ca, tadyathā--te sarva eva śabdāstasyaiva caikasya brahmaṇaḥ puruṣādyanyatamavidhividhinayavikalpasya yathopapāditaṃ tvayā rucitasyānyatamasya lakṣaṇārthāḥ tadekadeśatvāt prāgabhihitapratyakṣasiddhivat . yathā gaurviṣāṇī kakudmān prāntevāladhiḥ sāsnāvān iti yathaite viṣāṇyādiśabdā gorekadeśavācitvāt tadupalakṣaṇārthāḥ prasiddhasaṅketavaśād goreva vācakāstadavayavānāṃ tasmādabhinnatvādevaṃ sarvaśabdāstadavayavānāṃ tato'pṛthaktvāt tasyaiva brahmaṇo vācakā iti vācakatve'pyupapannaḥ prasiddhivyavahārāvirodhaḥ . abhinnaikabhavanabrahmopalakṣaṇārthatve sarvaśabdānāṃ śabdalakṣaṇavinmatisaṃvādi jñāpakamāha --evaṃ ca kṛtvāhuḥ śabdalakṣaṇavida iti vākyaśeṣaḥ . sarvadhātavo bhuvo'rthamabhidadhatīti teṣāmapyasminneva darśane karotyādidhātūnāṃ sattārthānati sa eko'navayavaḥ śabdo vākyārthaḥ, na tu sarvāṇi . saṅgrahadeśatvāccāsya dravyārthatā . bhavati bhavanaṃ bhāvo dravatīti dravyam, na vikārāvayavau . krame bhvarthavacanamupapadyate, bhuvaṃ vadanti iti bhūvādayaḥ, vādiśabdasya auṇādikeñantatvāt tathā bhūvādiśabdavyākhyānāt, nānyathā . ityuktaḥ padārthaḥ .