Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.28

Nyāyāgamānusāriṇī 2.28

Language
Sanskrit

2.28

athocyeteti paramatamāśaṅkate . atha tvayocyeta --vidhiliṅkartrarthaḥ pratyayārtho'nuktatvādavaśiṣyate, avaśyaṃ ca vācyo'sau, tasmin pratyayārthe'vaśiṣyamāṇe'vaśyavācye, prakṛtiparavyavasthāyā iti sthāyā āvaśyake prakṛtyupādāne prāpte varamāsannā prakṛtirupāttā, arthaḥ punarasyā na vivakṣyate gatārthatvāt . evaṃ tarhi varatarakaṃ pratyāsannatarā'vivakṣitārthā kṛñprakṛtirupāttā, vacanasyopāttārthapratyāyanārthatvāt . sāpi cāpakṣiptavācyārthasthitiruktavat . asmiṃstu nyāye'tilaṅghyamāne kriyopadeśavādo'pi tattvavādavadeva tyaktaḥ syāt, tatrāpi yadṛcchābhyupagamāt . ko ha vaitadveda bālapralāpavad vyavasthāpetamu- hetvarthe pañcamī, prakṛteḥ paraḥ pratyayaḥ prayoktavyaḥ pā॰ ma॰ bhā॰ 3 . 1 . 2 itīyaṃ vyavasthā, tasyā vyavasthāyā maryādāyāḥ sthiterhetorāvaśyakaṃ prakṛtyupādānam, tasmiṃścāvaśyake prakṛtyupādāne prāpte katamā prakṛtirupādātuṃ yogyā ityevaṃ vicārayata idaṃ me yogyamiti pratibhāti --varamāsannā prakṛtirupāttā, arthaḥ punarasyā na vivakṣyate gatārthatvāt, tasmādavivakṣitārthā sā, satyapi nāntarīyakatve pratyāsannaprakṛtyupādāne vilakṣaṇāmanyāṃ parityajyā'vilakṣaṇā juhotiprakṛtirevopāttetyavaseyam, prayogo'gnihotraṃ juhuyāditi . atrocyate --evaṃ tarhi varatarakamityādi . cenmanyase varamāsannaprakṛtyupādānaṃ nāntarīyakatvāditi, tatrāhameva te varatarakaṃ sāhāyakaṃ dadāmi buddheḥ--kartṛpratyayārthasamārthaiva pratyāsannatarā paunaruktyaparihārārthamavivakṣitā- rthā'nuktārthā kṛñprakṛtirupāttā . kiṃ kāraṇam ? vacanasyopāttārthapratyāyanārthatvāt, arthaṃ pratyāyayiṣyāmīti hi śabdaḥ, kartṛpratyayāntayā kṛñprakṛtyā pratyāyyate sphuṭataram, ato'gnihotraṃ kuryādityevāstu . itara āha--tvayaiva samarthitatvādevamevāstu . ācārya āha--syādevaṃ yadi sāpi cārthasthitirnirdoṣā syāt, kintu sāpi cāpakṣiptavācyārthasthitiruktavat, tasyāmapyarthasthitau nirākṛto vācyo'rthaḥ juhrotyajuhotyarthatyāgabhedābhyām ityādiprabandhena uktavad yathāśrutārthābhāvādidoṣāt pauruṣeyatvādiprasaṅgācca . evaṃ tāvannyāyena parīkṣyamāṇametadvākyaṃ na yujyate puruṣatarkalakṣaṇena .

Linked texts (1)