Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.29

Nyāyāgamānusāriṇī 2.29

Language
Sanskrit

2.29

yadyapi puruṣatarkalakṣaṇaṃ nyāyamatilaṅghyāpauruṣeyo nityo vedākhyaḥ kriyopadeśaḥ puruṣagatarāgādidoṣāśaṅkāhetuvinirmuktaḥ pramāṇam, puruṣakṛtāni hi vākyāni avidyārāgādyaviyuktapuruṣavadapramāṇāni aphalāśakyaprāptinityānityādivastutattvavicāraviṣayāṇi, saphalaśakyaprāptipuruṣahitopāyakriyopadeśāttu vedavādaḥ śreyānitīṣṭam, tathāpi tvadvacanādevāsmiṃstu nyāye'tilaṅghyamāne kriyopadeśavādo'pi tattvavādavadeva tyaktaḥ syāt . kiṃ kāraṇam ? tatrāpi yadṛcchābhyupagamāt, avidyārāgādyaviyogādeva sarvapuruṣāṇāṃ vaktṛśrotṛpuruṣādhīnatvāccopadeśaparamparāyā na kaścidbuddhipūrva upadeśaḥ, ataḥ suptamattādivipralāpavad yadṛcchayā ditam ? kiṃ vā'nena jñātena yadetajjñā evamuktavanto'vyaktaṃ yadyajñānād yadi dveṣādeḥ ? ko vā''ha jñavacanametat ? yadi saṃśayādiyogānna jñaḥ pramāṇaṃ tarhīdamajñoktatvādunmattavākyavat . acetanatvāt kuto'sya prāmāṇyam ? kuto'sya vacanam ? kāṣṭhaśabdavaditthamacetanatve'pi na ghaṭate vedavākyaprāmāṇyam . bhyupagato vedo vaidikaiḥ . ata idamāpannam --ko ha vaitadveda agnihotraṃ juhuyāt svargakāmaḥ ityetad vākyaṃ sārthakaṃ nirarthakaṃ veti ? . kimiva na jñāyate ? bālapralāpavat, yathā hi bālairaniyatakriyākārakasambandhamuktamabuddhipūrvatvājjñātumaśakyaṃ kenārthenā'rthapratyāyanārthavat ? iti . kiṃ kāraṇam ? vyavasthāpetatvāt, śabdaprayogo hyarthapratyāyanārthaḥ svaniścitārthapratipādanasamarthaniyatavarṇānupūrvīkaḥ pratyapekṣitavācyavācakasambandha itīyaṃ lokaśāstravyavasthā, tato'petaṃ brahmādisarvavedavādivacanamavidyārāgādyaviyogātteṣāmityaśakyaprāptiragnihavanavidhānādivākyārthasya . tasmāt ko ha vaitad veda bālapralāpavad vyavasthāpetamuditam ? kiñcānyat, aphalaṃ caitadityata āha --kiṃ vā'nena jñātena yadetajjñā vedajñā agnihotrakarmajñā evamuktavantaḥ agnihotraṃ juhuyāt iti vākyamavyaktamavyaktārthamasphuṭārtham, yasmādavyaktajñānā eva te puruṣatvādavidyāyogācca daśadāḍimādiślokavādivat . avidyāyogaṃ darśayati --yadyajñānāditi . rāgādiyogaṃ ca darśayati --yadi dveṣādeḥ .

Linked texts (1)