Dvadasharanayacakra 2.32
Nyāyāgamānusāriṇī 2.32
- Language
- Sanskrit
2.32
kiñca, yaduktam--avivakṣitārthānarthikāpi kartṛpratyayasāhāyakakāriṇī juhotiprakṛtirupātteti . etadapi nyāyavirodhādayuktam, katham ? kvaciccetyādi . kvacicceti na sarvatra, yathā nakṣatraṃ dṛṣṭvā vāco visṛjanti iti, kataraddevadattasya gṛham ? ado yatrāsau kākaḥ iti nakṣatrekṣaṇe pakṣiṇi copayuktārthayoreva nakṣatraṃdṛṣṭvā-kākaśabdayoḥ sārthakayoḥ kāla-gṛhopalakṣaṇe'rthe satyeva nakṣatradarśana-kākārthāvivakṣā nyāyādanapetā nyāyyā dṛṣṭā nānarthakasyaivonmattapralapitādestathā tayoragnihotrahavanayoḥ kvārthavattvena dṛṣṭayostadavivakṣayā ca sārthakatvaṃ dṛṣṭam ? ato nyāyāpetametaduktam--avivakṣitārthasya nāntarīyakatvāt prakṛteḥ prayogo juhuyācchabdasyeti . kiṃ kāraṇam ? prayuktasyānarthakatvābhāvaprasaṅgāt, yadyeṣa nyāyaḥ śabdānāṃ prayoge niyato na syānnāntarīyakatvādapi prayoge sādhutvameva syāt tataśca pramādādapramādādvā prayuktasya śabdasyānarthakatvābhāva eva syāt pramattāpramattavaktraviśeṣaśca syāt, na tvevaṃ bhavati dṛṣṭaśiṣṭeṣṭaviruddhatvāt . syānmatam--upalakṣaṇādiprayojanāyāṃ viśeṣavivakṣāyāṃ kimanayā svārthāvivakṣayā ? sarvasya śabdaprayogasya vakturvivakṣitapūrvakatvāt pravṛtteravivakṣā vivakṣā veti . etadayuktam, vivakṣāvivakṣayoraniyamena śabdapravṛttau satyāmaprayojanāyāṃ cāvivakṣāyāmagnyādyavivakṣā'bhāve viśeṣaheturvācyaḥ, agniśabdasyāpi juhotiprakṛtyupādānavannāntarīyakatvāt prayogo'rtho'syāvivakṣita iti prāptam . tataśca bhasmahotraṃ juhuyāt heturvācyaḥ . yuktatarīyuktatarā tu tadavivakṣā vakṣyamāṇanyāyadarśanādarthatattvatantratvāttasyāḥ . evaṃ tāvadapratyāyakatvamasya, apratyavekṣitārthayāthātathyokteḥ, bālapralāpavat . tvadabhiprāyavattu havanānuvādaviśiṣṭāgnihotrābhyupagame'pi cāgnihotrasya ātmādivastutattvavadaprasiddhasvarūpatvāt karaṇāsiddhiḥ . athocyeta--vidhyantaravidhānaśailyā tatsiddhiḥ, yathā yūpaṃ chinatti... ... ... ityetadvākyaṃ sādhīyaḥ agnihotraṃ juhuyāt ityetat sādhīya iti kena hetunā paricchedyam ? kiñcānyat, yuktatarīyuktatarā tu tadavivakṣā agnyādyavivakṣā . kiṃ kāraṇam ? vakṣyamāṇanyāyadarśanāt, vakṣyamāṇo hi vidhividhinaye'yaṃ nyāyo drakṣyate bhavatā puruṣa evedaṃ sarvam ṛgveda॰ 10 . 8 . 90 ityādi, taddarśanāccedamagnyādivikalpāsattvānnāgnihotraṃ na hotetyarthābhāvādevā'vivakṣā nyāyyā, kiṃ kāraṇam ? arthatattvatantratvāt tasyāḥ, arthavaśāddhi vivakṣā'vivakṣā vā bhavitumarhati, nānyatheti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit