Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.48

Nyāyāgamānusāriṇī 2.48

Language
Sanskrit

2.48

asatkāryābhyupagamapradarśanārthamāha --ekāvasthāmātravicchinnetyādi yāvat kuryāditi kāraṇe kāryasyāsattvaikāntābhyupagamāt . ekāvasthāmātravicchinnapūrvāparatattvāgnyādibhinnavastutvābhiniveśavidhānācceti, caśabdājjuhuyādukteśca, ekasyaivāvasthā ekā ca sāvasthā ca ekāvasthā, tatparimāṇamekāvasthāmātraṃ timitasaraḥsalilavadavicchinnam, tasyaiva punastattvaṃ vicchinnaṃ pūrvasyāparasya cendhanāderagnyāde- rbhasmāderghaṭapaṭādeśca paraviṣayasāmānyavādimatavat, sarvaikyāpannasya sato'gnyāderbhinnavastutvenābhiniveśastadabhyupagamo'gniriti paramāṇudvyaṇukādibhūmyabādisaṃyogasambhūtavanaspatībhūtāgnibhasmatruṭiparamāṇvādivicchinnāvasthāmātratve sati agniriti bhavati krameṇa pariṇāmabhedābhyupagamāt, tasya vidhānāt, agnihotraṃ juhuyāt iti ca havanakriyānuṣṭhānaṃ tatphalābhimataḥ svargastayośca sambandha iti parasparaṃ vighaṭitatvānnopapadyeta pūrvāparābhyupagamayoḥ . kiṃ kāraṇaṃ vighaṭitatvamiti cet, ucyate --kāraṇe kāryasyāsattvaikāntābhyupagamāditi vighaṭanapradarśanam . evaṃ hi kāraṇe ghṛtādau kāryasyāgnihavanakarmaṇastatkāryasya ca svargāderasattve sati karaṇamupapadyate, tacca sati nopapadyate siddhaudanapacanavat, viśiṣṭaikāgnyādyavasthābhyupagame ca puruṣādikāraṇātmakasarvaikyābhyupagamavirodhini satyupapadyate nānyathetyata āha --sarvagatasatkāryakāraṇavṛttitve bhedavidhinirviṣayatvāt, suptasuṣuptajāgaritaturīyāvasthākrameṇaikameva yugapadvā sarvagataṃ puruṣākhyaṃ kāraṇam, tacca satkāryam, bhedavidhinirviṣayatvāt sarvavastusannidhisadbhūtaiva sā bhedasādhanasambandhābhinirvartyeti vidhīyate, tadanu yathābhāgakārakavinyāsātmikayetikartavyatayānuṣṭhīyate . ato'sau prāg nāsīt, kāryatvena parigṛhītatvāt, viśeṣaikāntivastuvat . sa cāpratipūrṇastarkaḥ, asiddhahetukatvāt pratitarkeṇa bādhyatvācca . na tu tattvamevaṃ vastuno'satkāryatvam, vyaṅgyatvāt, piṇḍakālaghaṭavat, tattva sarvagataṃ ca tat satkāryakāraṇaṃ ca taditi vigrahāt, vakṣyamāṇavidhividhinayadarśanena tadvṛttitve agnihotraṃ kuryāt iti bhedavidhinirviṣayatvamagnyādyabhāvāt . yathoktam--

Linked texts (1)