Dvadasharanayacakra 2.69
Nyāyāgamānusāriṇī 2.69
- Language
- Sanskrit
2.69
atrāha--prāgabhihitāgnihotrakaraṇavākyārthavikalpagatadoṣaparihārārthamiyamarthavyākhyāśrīyate prāptivihitasvarūpasiddheragnihotrasyetyādi . idaṃ tāvad vyavasthitaṃ yadagnaye ca prajāpataye ca sāyaṃ juhoti ityanayā prāptyā vihitamagnihotrasya svarūpaṃ siddham, ataḥ prāptivihitasvarūpasiddheragnihotrasya karmatvena ca śravaṇāt, kasya ? kartuḥ svargakāmasya karmatvābhidhānāt . tataḥ kimiti cet, svargaśabdābhihitaviśiṣṭakarmaviṣayakāmābhidhāyiśabdaśravaṇāt karmāpi tadagnihotrākhyaṃ tadanurūpaṃ viśiṣṭamevetyuktaṃ bhavati, ataḥ svargakāmakarmatvābhidhānādavagamitakāmānurūpakarmokteḥ svargakāmaśabdāvabodhitakāmānurūpasyaiva karmaṇa uktatvādeva tadvidhakriyāviśeṣagateḥ, viśiṣṭaphalaviṣayakāmaḥ puruṣaḥ kartā, karmāpi tadanurūpatvād viśiṣṭameva, tadvidhaiva kriyāpi, aprasiddhaphalaviṣayakāmasambandhi karmāprasiddhaṃ yathā tathā tadanuṣṭhānavyāpāraviśeṣo'pi viśiṣṭo'prasiddha eveti gamyate . kiṃ kāraṇam ? tata eva śabdāt tasya kriyāviśeṣasya gatervākyāntarābhāvāt tadviśeṣagatiḥ, ataḥ kriyāviśeṣagateḥ kriyāprāpyatvācca kāmasya, na hyanyaḥ kaści kāmaraṭanavat juhuyāt ityarthāpannārthānuvāda itīyaṃ vyākhyā nyāyyā ādivākye pradhānaśrutyatyāgaguṇakṛdapīti cet, tanna, arthāpannasvaśabdārthapunaruktatvādanuvādā- dupāyo'sti kāmaprāptau kriyātaḥ kriyayā śabdena vā tadarthāvagamanāt, yathā andhalakasya vīthīmadhyapatitasya hastaṃ prasārya kapardikāṃ kapardikāṃ dehi dehi bho iti vā rāraṭyamānasya kāmo'vagamitaḥ kriyayā śabdena vā prakaraṇaviśeṣasambandhāt, sā ca kriyā nopadeśamantareṇa sidhyati, andhalakāvagamitakāmaraṭanavat agnihotraṃ svargakāmaḥ ityukte kuryāt ityarthādāpanno vidhyartho'vagamitakāmatvāt, yathā tasyāndhalakasya yācñārthaḥ . sa ca viśeṣasambandho vākyanyāyena bhavati, yathā sabrahmacāriṇā sahādhīta iti samānena brahmacāriṇā sahādhīte, kena sāmānyena samānena ? prakṛtaviśeṣaṇatvāt prakṛtādhyayanakriyeṇeti gamyate evamidamapi vākyam, anena vākyanyāyena prakṛtasvargakāmāgnihotrakarmānurūpavidhyarthakriyopadeśatā'syeti gamyate, ato hetuhetumadbhāvapratipāditaṃ prāptivihitasvarūpasiddheragnihotrasyetyādi yāvajjuhuyādityarthāpannārthānuvādaḥ agnihotraṃ svargakāmaḥ ityetāvatā kuryādvākyaśeṣeṇa vākyena gatārthatvāt .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit