Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.7

Nyāyāgamānusāriṇī 2.7

Language
Sanskrit

2.7

anabhyupagamyāpi upadeśāprasiddhirapi caivaṃ bhavataḥ, tvanmatenaiveti vākyaśeṣaḥ, sarvasyopadeśasya sāṅkhyādyupadeśavallokatattvānveṣaṇādṛte sambhavābhāvāt, upadeśo vyākhyā, asau ca vyākhyā padaviṣayā vākyaviṣayā pramāṇaviṣayā tadviṣayavastuviṣayā vā vedavyākaraṇasāṅkhyādiśāstravikalpitā yathāsvaṃ prakriyābhiḥ . tatra yathā sāṅkhyādiprakriyābhirvastutattvaṃ ghaṭāderlokatattvānveṣaṇaparayā vyākhyayā vinā nādhigamyate'tastathā vyākhyāyate evamagnihotrādi saṃjñāsaṃjñisambandhavyutpādanena vyākhyāyate, prakṛtipratyayādivibhāgena padaviṣayaṃ vākyaviṣayaṃ pramāṇaviṣayaṃ ca pratyakṣānumānāgamabādhābhyuccayavikalpāṅgāṅgibhāvavikalpādi lokatattvānveṣaṇamantareṇa nādhigantuṃ śakyamityupadeśastattvānveṣaṇaparaḥ sarvaḥ pravartate . tatra yathā sāṅkhyādyupadiṣṭārtheṣvaśakyaprāptirupadeśānarthakyaṃ ca tathā vedavyākaraṇamīmāṃsādyupadeśānāmapītyupadeśāprasiddhiḥ . atha lokatattvānveṣaṇaparāṇāṃ teṣāmupadeśānāṃ śakyaprāptyarthopadeśasāphalye śakyete, kaḥ parābhyupagame pradveṣaḥ ? ihāpi ca yathā lokata eva pratyakṣānumānagamyaghaṭapaṭāditattvaparicchedaḥ śakyate kartumevaṃ padavākyapramāṇaparicchedo'pi śakyaḥ, ghaṭādipadācchabdārthapratyayaviṣayasya lokata eva varṇānupūrvyādiniyatavācyavācakapratyayāvyabhicārasya prasiddheḥ . evaṃ vākye pramāṇe ca yojyam . uktaṃ ca— pramāṇāni pravartante prameyaiḥ sarvavādinām . saṃjñābhiprāyabhedāttu vivadante tapasvinaḥ .. siddha॰ dvā॰ 20 . 4 iti . tasmādupadeśānāṃ tvanmatenaiva sarveṣāmaprāmāṇyasiddhiḥ, lokatattvānveṣaṇaparatve sati aśakyaprāptyaphalatvenābhyupagatatvāt, sāṅkhyādiśāstrakāropadeśavat . ato dṛṣṭādṛṣṭārthakriyopadeśe padavākyapramāṇaviṣayaviṣayavyākhyāvaiyarthyaprasaṅgānna vedaśāstropadeśasiddhirlokatattvānveṣaṇaparatvānativṛtteḥ, tarkaśāstravācyalokatattvavicāravijñānasāphalyaṃ vā . upadeśāprasiddhau parīkṣakatvahāniḥ, padavākyapramāṇaviṣayaviṣayāvyabhicārajñānārthatvāt parīkṣāyāḥ . parīkṣaiva copadeśaḥ, parīkṣāvyākhyayoranarthāntaratvāt . sa copadeśastvanmatenaivaivaṃ nāvatiṣṭhate, lokatattvānveṣaṇātmakatvāt .

Linked texts (1)