Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.6

Nyāyāgamānusāriṇī 2.6

Language
Sanskrit

2.6

upadeśādeva tajjñānayoga iti cet . syānmatam--puruṣasyātīndriyārthadarśanaśaktiśūnyatvāt svargāpūrvakarmasambandhajñāne pūrvavijñānakāraṇābhāvādvandhyāyā dauhitrasmaraṇavat . dravya-guṇa-rasa-vīrya-vipākādijñānasyānumānaṃ pūrvavijñānakāraṇaṃ sambhāvyeta . tasmādupadeśādevāgnihotrakarmasvargaphalābhisambandhādijñānamiti . etaccāyuktam, ubhayathāpi pauruṣeyatvāt, dṛṣṭādṛṣṭārthatvenopadeśajñānasyāpi pauruṣeyatvāt, jñānato vacanataśca puruṣādhīnatvāditi vā; yathā tvamatīndriyeṣvartheṣu pūrvavijñānakāraṇābhāvaṃ manyase puruṣasya puruṣajñānavacanānāṃ tadviṣayāṇāṃ cāprāmāṇyaṃ rāgādiyogāttathā sarvopadeśasyopadeṣṭṛjñānasya śrotṛjñānavacanayośca jñānatvavacanatvābhyāṃ pauruṣeyatvānativṛtterbhāratarāmāyaṇādivadaprāmāṇyam . agnihotrādyupadeśasyātīndriyārthasya prāmāṇyavat sāṅkhyādyatīndriyārthopadeśaprāmāṇyaṃ vā . vānaramūlikādiparijñānavat kasyacit kiñcidviṣayaṃ tattvajñānaṃ syāt, na tu sarvauṣadhādiviṣayaikapuruṣajñānam, ato vaidyakādiṣvapi pūrvajñānakāraṇābhāvaḥ . tadviṣayaikapuruṣavijñānavadatīndriyendriyagrāhyasarvapadārthaviṣayaikapuruṣavijñānābhyupagamo vāvaśyambhāvī, kiṃ kāraṇam ? vedavacanayoranyathānupapatteḥ, puruṣamantareṇa vedanaṃ vedo jñānamityarthaḥ tena ca jñātasya vacanaṃ parapratyāyanaṃ tadubhayaṃ pratyayanaṃ pratyāyanaṃ ca nopapadyate, tayoḥ puruṣasamavāyitvāt . uktaṃ ca— rūpaṃ nibandhaḥ sambandhaḥ prāmāṇyaṃ pratyayaḥ kriyā . śabdasya puruṣādhīnā jñānaṃ cānanyadātmanaḥ iti . vacanayoranyathānupapatteḥ . upadeśāprasiddhirapi caivaṃ bhavataḥ, sarvasyopadeśasya sāṅkhyādyupadeśavallokatattvānveṣaṇādṛte sambhavābhāvāt . tasyāpi tvanavasthāne auṣadhopadeśājñānavadagnihotrādyupadeśājñānam, tajjñānavat tadapi vā pramāṇāntaragamyamiti . evaṃ tāvat kriyopadeśamabhyupagamya doṣa uktaḥ .

Linked texts (1)