Dvadasharanayacakra 2.82
Nyāyāgamānusāriṇī 2.82
- Language
- Sanskrit
2.82
yadi bhavanmatena kāryakhapuṣpayorasattvameva tulyaṃ tulye vā'sattve viśeṣo vaktavyaḥ--asmād viśeṣahetoḥ kāryamasattve satyapi prādurbhavati na tu khapuṣpamiti . nocyate ced viśeṣahetuḥ, aviśeṣo'nayoḥ . aviśeṣe ca vailakṣaṇyānupapattiḥ khapuṣpakharaviṣāṇayorivāsatoḥ, dṛṣṭaṃ ca vailakṣaṇyamāyatyāṃ prādurbhāvāprādurbhāvābhyām, tattu aviśeṣe tayornopapadyate . tasmāddhetoraviśeṣe vailakṣaṇyānupapatterghaṭaghaṭasvātmavat, yathā ghaṭa eva ghaṭasvātmeti tayorna vailakṣaṇyamaviśiṣṭatvādevamaviśeṣaḥ syāt, na tu bhavati dṛṣṭatvāduktatvāccāvirbhāvānāvirbhāvayoḥ . tasmāt tayoryathāsaṅkhyaṃ sattvamasattvaṃ cāvaśyameṣitavyam . itara āha--naivāstyaviśeṣo'sato'pi, vat . viśeṣonnayane'pi tu viśeṣasya sadāśrayatvāt sattvaṃ ghaṭavaditi sāmānyameva . athaitat sāmyamubhayāsattvānmā bhūdityanyatarāsattvaṃ kāryasattvābhyupagamaparihāreṇa kāryamevāsaditi, atra kāryasamīpa evakāra ityanyatra pratiyoginyasattve niyamaḥ--asattvaṃ kārye eva nānyatrāpīti . tataśca na khapuṣpamasat . tathā ca sato- yasmāccaturvidho'sanniṣyate prākpradhvaṃsetaretarātyantābhāvākhyo ghaṭasya mṛtpiṇḍādikapālādipaṭādikharaviṣāṇādivaditi . atrocyate --viśeṣonnayane'pi tu viśeṣasya sadāśrayatvāt sattvaṃ ghaṭavaditi . apiśabdo'nabhyupagamaṃ darśayati, naivābhāvasya kharaviṣāṇavandhyāsutādeḥ parasparato viśeṣo'styavastutvāt tvanmatenaiva, asmanmatena tu vastutvamabhāvasyāpi kasyacit prameyatvasāmānyaviśeṣavattvādihetubhyastvadabhyupagatebhyaḥ pramāṇavat . atastvanmatenaivābhāvasya bhāvād viśeṣaḥ paramārthato nāsti . abhyupetyāpi brūmaḥ--viśeṣonnayane'pi tu yena kenacit prakāreṇa sadāśrayo'sāvabhāvastvatparikalpitaścaturvidho'pi viśeṣatvād rūpādivad ghaṭavat . tataśca viśeṣasya sadāśrayatvāt sattvaṃ ghaṭavat, yathā ghaṭaḥ santaṃ pṛthivyādyarthamāśritya vartamānaḥ sanneva svameva vātmānamāśritya vṛtteḥ sannevaṃ viśeṣo'pi sadāśrayatvāt sanniti . itiśabdo hetudṛṣṭāntadārṣṭāntikopasaṃhāre, itthaṃ bhāvābhāvayoḥ sāmānyameva, na viśeṣa iti . evaṃ tāvat kāryakhapuṣpayorubhayorasattvameva veti sāmyamāpāditam .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit