Dvadasharanayacakra 2.83
Nyāyāgamānusāriṇī 2.83
- Language
- Sanskrit
2.83
dvitīyavikalpo vicāryate --athaitat sāmyamityādi . athaitadāpāditaṃ sāmānyamanicchatā kāryasattvaparihāreṇa ubhayāsattvābhyupagamādāyātamidamanyatarāsattvaṃ kāryasattvaparihāreṇābhyupagamyate pratipakṣavādādanyat pūrvoktadvayānyataraviśiṣṭam, kiṃ tat ? kāryamevāsaditi, avaśyaṃ dvayoranyatarābhyupagame'vadhāraṇamāpadyate, taccāvadhāraṇaṃ yata evakārastato'nyatrāvadhāraṇam iti paribhāṣitatvācchāstreṣu loke ca dṛṣṭatvādavadhāraṇaphalatvācca vākyasyaitadupapadyate --kāryasamīpa evakāra iti kāryamevāsat iti kāryaśabdasamīpa evakāraprayogāt, itiśabdasya hetvarthatvāt, anyatra pratiyogini asattve niyamaḥ, asacchabdavācye'rthe khapuṣpādau niyamastatra evakārābhāvāt, na kāryaśabdārthe . yathā vṛkṣaścūta ityatra cūto niyamādvṛkṣaḥ, vṛkṣastu cūto'nyo vā syādityaniyamaḥ, tathehāpi kāryamevāsat, na khapuṣpādyakāryamasat, kiṃ tarhi ? sat, na tu asadeva kāryam iti niyamyate, yadi sadapi kāryaṃ syādastu, ko doṣaḥ ? iti taddarśayati— asattvaṃ kārya eva, nānyatrāpītyakārye khapuṣpādāviti . itiśabdo hetvarthe, asmādavadhāraṇāddhetorityarthaḥ . evaṃ sati ko doṣa iti cet, ucyate --tataśca na khapuṣpamasaditi prasaktaṃ dṛṣṭeṣṭaviruddhaṃ sattvaṃ khapuṣpasyetyarthaḥ 'saditi asataśca saditi saṃjñā kriyate, kāryāsattvaṃ kharaviṣāṇaviparītaghaṭādīnāmasattvena tulyam, nāmamātre visaṃvādaḥ . kāryasattvanivṛttyekāntatyāgācca svavacanādivirodhāpattiḥ . asadevakāre tvasadanavadhṛteḥ pūrvadoṣa eva . athocyeta--asattvādeva tayoḥ kāraṇakāle na kaścid viśeṣo'sti, yadeva tathā cetyādi yāvad nāmamātre visaṃvādaḥ . evaṃ ca kṛtvā kāryamasat kharaviṣāṇaṃ saditi saṅgītyā sato'saditi asataśca saditi saṃjñā kriyate . kāryāsattvamiti tataḥ kharaviṣāṇaviparītā ye nirvṛttā ghaṭādayasteṣāṃ ghaṭādīnāmasattvena tulyam, kāryasyāsattvaṃ satāmevāsattvena tulyaṃ viparītaṃ nāmamātramagnermaṅgalanāmavat, na cātra kaścidarthasya sattve visaṃvādo'sat kāryamiti . kiñcānyat, kāryasattvanivṛttyekāntatyāgācca svavacanādivirodhāpattiḥ . kāryasattvanivṛttiḥ kāryāsattvam, tadavadhāraṇamekāntaḥ, kāryamevāsaditi tasya tyāgo'nantaroktavidhinā prāptaḥ, tataśca kāryasattvanivṛttyekāntatyāgācca svavacanādivirodhāpattiḥ . svavacanavirodhastāvat tadeva kāryamasadityuktvā tasyaivakārasāmarthyāt sattvāpādanāt tadeva sat tadevāsaditi bruvataḥ . athavā yadi kāryaṃ kathamasat ? athāsat kathaṃ kāryam ? kriyate ghaṭo ghaṭatayā vyajyate dīpeneva kriyayeti vakṣyati . tathābhyupagamādabhyupagamavirodhaḥ . tathā loke prasiddhatvāllokavirodhaḥ . tattva eva tathābhūteranumānavirodhaḥ . tathā mṛtpiṇḍaghaṭādikāraṇakāryadarśanāt pratyakṣavirodhaḥ . evaṃ tāvat kāryamevāsat, na khapuṣpādi ityavadhāraṇadoṣaḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit