Dvadasharanayacakra 2.87
Nyāyāgamānusāriṇī 2.87
- Language
- Sanskrit
2.87
atha sāmānyaviśeṣopādānabuddhisiddhatvasadbhāvāsadbhāvau kāryakhapuṣpayoriṣyete tvayā viśeṣau, khapuṣpavadabhavadapi tadasadeva . khapuṣpavaditi yena prakāreṇa khapuṣpaṃ na bhavati notpadyate tena prakāreṇābhavadapi anyathā bhavadapi utpadyamānaṃ kadāciddṛśyamānamapītyarthaḥ, upādānabuddhisiddhatvasāmānyaviśeṣavattvaprakāreṇa bhavadapi tat kāryamasadeveṣyate, tataścaivaṃ sati ayamaparo doṣaḥ --nirvṛttamapi tarhyasat kāryam iti vartate, sopādānabuddhisiddhatvasadbhāve'pi . kasmāt ? sāmānyaviśeṣavattvāt kāraṇakālakāryavat, yathā kāraṇakāle kāryamasat tvanmatena sāmānyaviśeṣavadapi sopādānaṃ buddhisiddhamapi tathottara kālakāryavat . kāryavaccābhavadapi khapuṣpamasanna syād niḥsāmānyanirviśeṣatvāt sāmānyaviśeṣavat, kāryāsattvavailakṣaṇyādvā kāraṇavat . atha na kāryopādānādimattvavat khapuṣpasyāpyupādānādimattvamasacca kāryamiti niścitamityādi pūrvavaccakrakadvayapravartanam . upādānādimattvaviśeṣaṇakṛto viśeṣaḥ . kālaṃ nirvṛttamapi tadasadeva syāt kāraṇakālavaditi . kāryavaccābhavadapi khapuṣpamasanna syāt, kāryaprādurbhāvaprakāreṇābhavadapi tasminnabhavanaprakāraviśeṣe satyapi sat prāpnoti khapuṣpaṃ niḥsāmānyanirviśeṣatvāt, taddhi khapuṣpaṃ niḥsāmānyaṃ nirviśeṣaṃ ceti siddham, atastasya niḥsāmānyanirviśeṣatvāt sattvaṃ syāt . ko dṛṣṭāntaḥ ? sāmānyaviśeṣavat . kāryavaditi siddhe vaiśeṣikamatālambanena sāmānyaviśeṣadṛṣṭānto niḥsāmānyanirviśeṣāṇāṃ sāmānyaviśeṣāṇāṃ vastutvaṃ khapuṣpatulyameveti kākvā darśitaṃ bhavati . prakṛtārthopanayastu yathā sāmānyaviśeṣo ghaṭatvādirniḥsāmānyo nirviśeṣaśca saṃśceti siddhastathā khapuṣpamapi sat syāt . kiñcānyat, kāryāsattvavailakṣaṇyādvā kāraṇavat asanna syāt khapuṣpam iti vartate . kāryasya ghaṭāderasattvena khapuṣpasyāprādurbhāvānupādānābuddhisiddhatvaniḥsāmānyaviśeṣatvavailakṣaṇyāt khapuṣpamapi sat syāt kāraṇavat . etaiśca prakāraiḥ siddhameva kāryāsattvavailakṣaṇyamiti siddho hetuḥ . nirvṛttatvādiprakāreṇa ca kāraṇasya tadvailakṣaṇyaṃ siddhamiti sādharmyaṃ kāraṇakhapuṣpayoḥ . kāraṇaṃ vā khapuṣpavat kāryāsattvavailakṣaṇyādasat syāt kāryasyāsattvaṃ vā tyājyamityabhiprāyaḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit