Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.88

Nyāyāgamānusāriṇī 2.88

Language
Sanskrit

2.88

atha na kāryopādānādimattvavadityādi . atha bhavatā khapuṣpasattvaprasaṅgadoṣabhayād yuktapratipādanamapi kāryopādānādimattvavat khapuṣpasyāpyupādānādimattvaṃ neṣyate, ādigrahaṇād buddhisiddhasāmānyaviśeṣavattvāni neṣyante, idaṃ kāryasyāsādharmyaṃ khapuṣpeṇa saheṣyate, asacca kāryamiti niścitamityādi pūrvavaccakrakadvayapravartanamiti granthamatidiśati tameva . kathaṃ punarbhāvyate, yadi kāryopādānādimattvavat khapuṣpasyopādānādimattvaṃ neṣyate kāryaṃ cāsaditi niścitam, tadvailakṣaṇyādanupādānādivailakṣaṇyād na tarhyasat khapuṣpam, sadasadvilakṣaṇatvād ghaṭavat, itara udumbarapuṣpavat . nanu ghaṭāsattvaṃ paṭāsattvavilakṣaṇam, na, sato vailakṣaṇyāt . athaivamapi vailakṣaṇye khapuṣpāsattvaviniścayo na nivartate'nupādānādimattvāt, na tarhyupādānādimattvāt kāryamasat, asattve nopādānādimat syāt khapuṣpavat, etadaviparyayacakrakam . śeṣaṃ pūrvavadeva viparyayeṇa . ataḥ sat kāryamu- pādānādimattvād nirvṛttaghaṭavat, vaidharmyeṇākāśaghaṭavadityādirapi yāvat sadāśrayatvāt sattvaṃ ghaṭavaditi, etadviparyayacakrakamevacakrakam, evamubhayāsattve . anyatarāsattve tu athaitat sāmyamubhayāsattvānmā bhūdityanyatarāsattvaṃ kāryasattvābhyupagamaparihāreṇa kāryamevāsaditi, atra kāryasamīpa ityādi yāvat svavacanādi tasmāt kāryaṃ sat kāraṇavat . nanu sattve'pi kāraṇavat pratyakṣatvaṃ prasajyate, na, avyaktatvād vitaṭīkhātahastīva pūrvaṃ khananād bhūgandhavat . ata eva ca prakaraṇacintā--kiṃ ghaṭādi kāryaṃ sat ? asat ? apratyakṣatvasya satyasati ca darśanādanekāntāt . virodhāpattiḥ . punarapi asadevakāre tvasadanavadhṛteḥ pūrvadoṣaḥ . athocyata ityādi yāvat kāryāsattvavailakṣaṇyādvā kāraṇavaditi sa eva granthaḥ . upādānādimattvaviśeṣaṇakṛto viśeṣa iti, ataḥ kāryaṃ sadupādānādimattvāt kāraṇasvātmavat, vaidharmyeṇākāśaghaṭavat . asacca khapuṣpamanupādānatvāt khaghaṭavat, itaro nirvṛttaghaṭavat . tathā sat kāryaṃ buddhisiddhatvād nirvṛttaghaṭavat, itaro nabhoghaṭavat . asacca khapuṣpaṃ buddhyasiddhatvāt khaghaṭavat, itaro nirvṛttaghaṭavat . evaṃ sāmānyaviśeṣābhyāmapi yojyam . tasmāt kāryaṃ sat kāraṇavat, na tu khapuṣpamityarthaḥ .

Linked texts (1)