Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.93

Nyāyāgamānusāriṇī 2.93

Language
Sanskrit

2.93

atrocyate --na, asiddhatvāt . naitadupapadyate'smatpakṣasādhanavat tvatpakṣasādhanam, kiṃ kāraṇam ? asarvatvādihetūnāmasiddhatvāt, yasmādasmākaṃ sarvameva anuvṛttireva kāraṇameva upādānameva buddhisiddhameva sarvasmādanyatvāt . tasmāt sarvasyāpyasarvatvāt sarvatvaikatvabhaṅgacatuṣṭayābhāvaḥ . tathānuvṛttyādyabhāvaśca tata eva nāsti . svoktavirodhādi ca . yadi kāryaṃ kathamasat ? athāsat kathaṃ kāryam ? mṛdeva hi ghaṭaḥ kriyate ghaṭatayā vyajyate dīpeneva kriyayā . tathā ca viśeṣaṇaviśeṣyāprasiddhirapi . itīṣṭaṃ tasmādasarvatvāderasiddhatvāt tadvikalpābhāvāt tadasamarthavikalpatvāsiddhiḥ . tataḥ kāraṇāt kāryamanyadityetanna sidhyatīti . tatrāsarvatvāsiddhau pratipāditāyāṃ vyāvṛttyādīnāmapyasiddhirāpāditaiva bhaviṣyatītyasarvatvābhāvamevāpādayitumāha --yadi hi ghaṭo'sarvakāryatvābhimato mṛtpiṇḍāt sattvābhimatādanya itīṣyate tadvadeva ghaṭavadeva kāryavadeva piṇḍāderapyasarvatvaṃ viprakṛṣṭasyāpi, kimuta sannikṛṣṭasya śivakādeḥ ? sarvasmādanyatvād ghaṭavat . tasmādekaikasyāsarvatvavat sarvasyāpyasarvatvāt sarvatvābhāva iti sarvatvaikatvabhaṅgacatuṣṭayābhāvaḥ . tadasamarthavikalpatvamapyata eva nāsti . tathānuvṛttyādyabhāvaśca tata eva nāsti, yathaikasya ghaṭasya mṛdanuvṛttyabhāvastathā sarvaghaṭeṣu tathā śivakādiṣvapyabhāva ityanuvṛttyabhāvādanuvṛttivyāvṛttikṛtavikalpābhāvaśca . evaṃ kāraṇopādānabuddhisiddhasāmānyaiḥ sapratipakṣairvikalpacatuṣṭayāsiddhistadasamarthavikalpāsiddhiścāpādanīyā . tataḥ kāraṇādanyat kāryamityetanna sidhyati .

Linked texts (1)