Dvadasharanayacakra 3.110

3.110

itara āha --mā maṃsthāstvadīyā hetavo balīyāṃsaḥ avaraṇādyātmakatvādayaḥ iti . tadabalatvaṃ ca asmatpakṣasādhanatvāyeto viparivartayituṃ śakyatvāt . tadyathā--pūrvahetavastāvadabalāḥ, yataḥ śakyante ta ito'pi sutarāṃ puruṣanivṛttyarthamanātmatvaviśeṣaṇādṛte'pi viparivartayitum . tadyathā--sukhādanyad duḥkhaṃ prasādādyanātmakatvāt puruṣavat, asamarthasamāsenāgamakenāpyarthaṃ gṛhītvā nañivoktyanusāreṇoktam . mohaśca duḥkhādanyaḥ, tata eva, tadvaditi . caśabdād duḥkhādanyau sukhamohau śoṣādyanātmakatvāt puruṣavat, tathaiva vyākhyā, dve sādhane samasyokte mohādanye sukhaduḥkhe varaṇādyanātmakatvāt puruṣavaditi tathaiveti . atrocyate --kiṃ tvānmātrādeva viparivartanam ? trailakṣaṇyāt ? iti praśnaḥ . pratāraṇārthabhāvavācipratyayasahitapañcamyantaśabdaprayogamātrāt pakṣadharmasādṛśyāt trailakṣaṇyaśūnyānna parivartanamityabhiprāyaḥ . syānmatam--na tvānmātrāt, kiṃ tarhi ? trailakṣaṇyāccedevaṃ cenmanyase, tadayuktam; yasmādādilakṣaṇameva nāsti, iha pakṣadharmatvameva tāvannāsti yadādhāreṇa śeṣadvayam . kathaṃ pakṣadharmo nāstīti cet, yasmād na meva nāsti, na hyanātmanāṃ nāma dharmaḥ kaścidasti, na duḥkhaṃ na sukhaṃ nānyat . nanvanyapadārthaviṣayatvād bahuvrīheḥ nāsti prasādādyātmā varaṇādyātmā vā sa ko'pyanyaḥ syāt saddharmavān . evamapi yathā sthūlaśirā rāhuḥ ityatra asata ākhyā rāhoḥ śirovyatiriktasya . asadākhyayā vyapadeśivadbhāvaṃ kṛtvā vyavahāro dṛṣṭastathedamapi syāt . tadanabhyupagame dharmadharmisvarūpavirodhau . dharmisvarūpavirodhastāvat— ātmano'nanyadeva duḥkham, prasādādyanātmakatvāt, ātmasvatattvavat, anyathā sukhānyatvaprasādādyanātmakatvānupapatteḥ . dharmasvarūpavirodho'pi caivameva . tataśca prakṛti- hyanātmanāṃ nāma dharmaḥ kaścidasti, yadi prasādādyātmā na bhavatītyanātmakaṃ duḥkhamucyate, atha ātmaiva nāstītyanātmakamityucyate, dvidhāpyasiddhaṃ duḥkhasyānātmakatvaṃ dharmyasiddhyāpatteḥ . kathamiti cet, ucyate — na duḥkhaṃ na sukhaṃ nānyad mohaḥ puruṣo vā, tvatparikalpitaṃ duḥkhaṃ prasādādyanātmakatvāt khapuṣpavat syāditi dharmyabhāvādapakṣadharmatvam .