Dvadasharanayacakra 3.130
Nyāyāgamānusāriṇī 3.130
- Language
- Sanskrit
3.130
tatra kāryakāraṇavītasya āvītastāvat --kiñcānyat, kāryakāraṇayośca vyaktamidaṃ dvidhā kṛtvā kāryarāśiṃ kāraṇarāśiṃ ca kṛtvā na asata utpattiḥ sambhavati iti vākyaśeṣaḥ, kramayaugapadyapravṛttyasambhavāt . parasparārthātmalābhatvāt kāryakāraṇayoranyonyānurūpātmalābhābhāvaḥ . ataḥ krameṇa pravṛttyabhāvaścakrākṣavat asattvādasadvādinaḥ . tathā yugapadapyabhūtavinaṣṭayoranapekṣatvāt kharaviṣāṇavat kriyādimadhyāvasāneṣu asattvādeva pravṛttyasambhavaḥ . yadārabhyate tat kriyate niṣṭhāṃ ca gacchatīti loke dṛṣṭam, tat parasparāpekṣāmantareṇa na sambhavati cakrākṣavadityuktam . tasmāt kramayaugapadyapravṛttyasambhavā- dakāryakāraṇatvaprasaṅgaḥ . kāryakāraṇabhūtaṃ caitad vyaktam . tasmānnedamasata utpadyate . pariśeṣataḥ pradhānādevedamiti kāryakāraṇavītasyāvītaḥ . kiñcānyat, nirbījamakasmādutpadyamānaṃ vyaktamanekadeśatvād bhedānāmasambaddhamutpadyeta, sambaddhaṃ cotpadyate, tasmānnedamasata iti śaktivītasya āvītaḥ . śeṣastu prasaktānuprasaktavicāreṇa saṃsthānamādimaddharmamātraṃ śabdādīnāṃ vināśyavināśinām, evaṃ liṅgamādimaddharmamātraṃ sattvādīnāṃ vināśyavināśinām, tasmin vikārasaṃjñā , tatra yaduktaṃ vikārasya vināśitvāt pradhānasya vināśitvam iti etadayuktam, guṇavyatiriktaguṇapravṛttikāraṇābhāvādākasmikyāḥ pravṛtterabhāvāccetyādibhiḥtyādiḥ pratyabhijñānārthakriyāhetukāryaniyamādibhiśca hetubhiratyantāsadutpattivināśapratiṣedhārthaḥ sarvo grantho vaiśvarūpyāvibhāgagativītasyāvīto draṣṭavya iti . evameṣāṃ pradhānāstitvaikyādisādhanārthaṃ vītānāṃ tatsadbhāvasya anyathā vyaktāsambhavasya vā darśanena tryātmakayonihetutvamavaśyamityetadavadhāraṇārthānāṃ cāvī anyaḥ punarāha--na sarvasarvātmakatvaparigraho nyāyyaḥ, anyathā bhavanadvaitaparigrahād vidhyubhayanayaikāntopapatteḥ . sannidhirna hi sannidhimātravṛttirasti anāpannatvādanāvirbhūtatvādapravṛttatvādaniyatatvāt . anāpannatvādibhyo nāsti vandhyāputravat sannidhiḥ, padyativartatyarthapravṛttatvādeva sattāyāḥ . na hi dravyādisadbhedavat padyativartatyoḥ sattāviśeṣatvena upādānam, sattārthāḥ ityaviśeṣeṇa vacanāt . tānāmatathārthatvamuktavidhinā pratipāditam, ekatvaṃ puruṣavadapariṇāmitvaṃ ca sukhādīnām . tata ekatvāt puruṣavadapariṇāmitvādatathārthatvaṃ ceti . tasmādatathārthatvādanumānābhāsatvādete'rthā nopapannāḥ, tadyathā— bhinnaguṇatvaṃ vaiṣamyātmakatvaṃ vipariṇāmaḥ punaḥ sāmyāpattiśceti . tadanupapatterjagatsargasaṃhārakalpanā nirmūlā pradhānābhāvāt . tannirmūlatvāt puruṣārthena hetunā prayuktā pravṛttirityetadapi vitatham, tadvitathatvāt tadviṣayaḥ pratyayo'pyajñānameva, tadajñānatvāt jñānaprāpyapuruṣārthābhāvo'pīti samastatannrārthavighaṭanameveti kimavaśiṣyate vārṣagaṇe tantre ? subhāṣitābhimatastyājyo'yamanupapannaparokṣārthavādaḥ . yadyupapadyeta parokṣārthamapi taṃ gṛhṇīyāma, na tūpapannaḥ . tasmāt sarvasarvātmakatvaparigraha eva nyāyyaḥ .
Linked texts (2)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit
- Vārṣagaṇyatantra (fragments) — Sanskrit