Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.148

Nyāyāgamānusāriṇī 3.148

Language
Sanskrit

3.148

śabdārtho'dhunā --sādṛśyasāmānyaṃ ca śabdārthaḥ, vākyārthasya vakṣyamāṇatvāt padārtha iti gamyate . sadṛśasanniveśamānairmīyata iti samānam, samānaṃ dṛktvaṃ yatra draṣṭṝṇāṃ tat sadṛśam, sadṛśaṃ samānam, samānabhāvaḥ sāmānyaṃ jāti-liṅga-pratyayā-'bhidhāneṣviti, nānyāpoho na samānavastvatiriktatattattvādi vā tadanupapatteḥ . etat sāmānyaṃ śabdārthaḥ . nanu sāmānyamavikalpātmakaṃ puruṣaniyatyādi sarvasarvātmakatvāditi pūrvavādaprasaṅga iti cet, netyucyate, sarvasarvātmakatve'pi ca sṛṣṭyarthavattvāt, jagatsṛṣṭilakṣaṇotsargavyāpitvāt tadarthavattvādasya nayasya nāvikalpaḥ iti sambhantsyate prakṛtaśabdārthaḥ, abhihitanyāyena sattvādiśabdāditanvādivikalpapratyayasya satyārthatvādadvaitapratyayasyāsatyārthatvāditi padārtha uktaḥ . vākyārtho'dhunā — vākyamapi ca pṛthak sarvapadamiti, vākye'vadhārite tadarthāvadhāraṇasaukaryāt . ākhyātaśabdaḥ saṅghāto jātiḥ saṅghātavartinī vākyapa॰ 2 . 1 ityādiṣu vākyalakṣaṇavikalpeṣu asya nayasya matena pṛthak sarvaṃ padaṃ vākyam, vākyārthaḥ pṛthak pṛthak sarvapadārtha iti, yathā devadatta ! gāmabhyāja śuklām ityatraikaikaṃ padaṃ saṅgrahadeśatvād dravyārthaḥ . dravyamapi guṇasandrāvaḥ, guṇānāmekībhāvena dravaṇaṃ tenāpi tadvaśitvāt . upanibandhanamasya duvihā paṇṇavaṇā paṇṇattā--jīvapaṇṇavaṇā ajīvapaṇṇavaṇā ca prajñāpanāsū॰ 1 . 9 . kimidaṃ bhaṃte ! lo+etti pavuccati ? goyamā . jīvā ceva ajīvā ceva, evaṃ rayaṇappabhā jāva īsīpabbhārā samayāvaliyādi . vākyam, kiṃ kāraṇam ? tasmāt sarvasarvātmakatvādeva, yasmāddevadatto'pi gavātmako'bhyājātmakaśca tathā pravartanāt tattadāpatteḥ, tānyapi tatheti tasmāt sarvasarvātmakatvāt pṛthak pṛthak sarvaṃ padaṃ vākyamiti . etasya vidhyubhayanayasya dravyārthabhedo'rthaḥ pūrvaviruddhatvānnayānāmavikalpārthād vidhividhinayād vikalpārthadravyārthatayā bhidyate .

Linked texts (1)