Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.15

Nyāyāgamānusāriṇī 3.15

Language
Sanskrit

3.15

athāta ityādi yāvadasyāvācyataiveti . athācakṣīthāḥ --ata iti puruṣata itaścetyavasthātaḥ anyatarasya puruṣasyāvasthānāṃ vā parityāgaikānto na yuktaḥ, avasthātyāge lakṣaṇābhāvāt puruṣābhāvaprasaṅgāt, avasthāvataḥ puruṣasya vā tyāge'vasthānāmabhāvaprasaṅgāt . na caikatarasyopādānaṃ yuktam, upādīyamānasyetarābhāve'bhāvaprasaṅgādeva avasthāvasthāvadvarṇananirvikalpatvasarvagatatvābhāvaprasaṅgāt pratijñāvyāghātācca . tasmādanyataropādānaparityāgāyuktatvādasya puruṣasyāvasthālakṣaṇatvamavasthā'sattvaṃ vā na śakyaṃ vaktum . kiṃ tarhi ? tallakṣaṇatvātallakṣaṇatvābhyāmavācyaḥ sa puruṣa iti . etaccāyuktam, yasmāt tathā sa naiva syāt, eta syāt, vinidrāvasthayā sahaikatvānyatve pratyavacanīyatvāt, khapuṣpavat . na tadekaṃ nānyadvā vācyaṃ nirupākhyatvāt . yattu sat tad vinidrāvasthayā sahaikatvānyatve prati vacanīyam, yathā vinidrāvasthāsvātmā jāgradādyavasthāsvātmāno vā . ata eva anyataratyāgopādānāyuktatvādapi ca nanūbhayayuktatvavācyatvābhyupagama eva pitṛputravat . yadyapi ca puruṣasvātmaiva avasthā na tarhi nā, anavasthatvāt, khapuṣpavat . abhyu- syāmapi kalpanāyāṃ sa puruṣo'sanneva, kasmāt ? vinidrāvasthayā sahaikatvānyatve pratyavacanīyatvāt khapuṣpavat, vinidrālakṣaṇaḥ puruṣo na vinidrālakṣaṇo vā ityete dve anyatvānanyatve prati avacanīyatvādasan puruṣaḥ . na tadekaṃ nānyad vā vācyaṃ khapuṣpaṃ vinidrāvasthayā saha, kiṃ kāraṇam ? ekam iti tāvadavācyamasattvāt, anyat ityapyavācyamavinidrāvasthātve satyapyasattve nirupākhyatvād vāgbuddhigocarātikrāntatvāditi khapuṣpe dṛṣṭānte hetoḥ sādhyenāvinābhāvitvapradarśanam . yattu sat tad vinidrāvasthayetyādi vaidharmyadṛṣṭāntaḥ sādhyābhāve hetvabhāvopapradarśanam, mā maṃsthāḥ asmadiṣṭasamudayyavasthāsvātmani sati avacanīyatāyā darśanādanaikāntikatā iti vinidrāvasthāsvātmānaṃ jāgradādyavasthāsvātmanaśca nidarśayati anyānanyatve prati vacanīyatvāt--yathā vinidrāvasthā svātmano vinidrāvasthāto'nanyā jāgradavasthādisvātmabhyo'nyā, tathā tā api tasyā anyāḥ svātmabhyo'nanyāḥ satyaśca, na tathā puruṣaḥ, tasmādasanniti .

Linked texts (1)