Dvadasharanayacakra 3.21

3.21

tat kathamiti cet, yo'sāveka eva tvayā puruṣaḥ sambhāvyate tasyāpyanekataivamāpadyate . evamiti tvadabhihitenaiva puruṣasvātmātideśādvaitena, kā punarbhāvanā ? ucyate --yatsvarūpetyādi yāvadavasthāvaditi . yasya svarūpaṃ yatsvarūpam, kasya svarūpam ? puruṣasya, kiṃ svarūpam ? nityasarvagatasarvātmakatvakāraṇatvādi, tadavyatiriktaṃ lakṣaṇamāsāṃ tā avasthāstadavyatiriktalakṣaṇāstatsvarūpapuruṣāvyatiriktalakṣaṇāstvayā vinā bhedenocyante tasmāt puruṣādabhinnā evocyante ityarthaḥ, tadyathā--puruṣa evāvasthāḥ, nāvasthā eva puruṣaḥ ityavadhāraṇabhedādeva bhedopadarśanena ca bhedo'bhyupagamyate, tata eva tasya tābhyo nānātvaṃ tāsāṃ ca tvadvacanādeva sidhyati, yathā ūrdhvagrīvādilakṣaṇo ghaṭaḥ, ghaṭa eva ūrdhvagrīvādayaḥ, na paṭo na paṭacāturaśryādayaḥ iti tasya tāsu tāsāṃ ca tasminnavadhāraṇānavadhāraṇābhyāṃ bheda eva sidhyati . na tvabhede'vadhāraṇabhedo'sti, yathā ghaṭasvātmaiva ghaṭaḥ, na ghaṭa eva ghaṭasvātmā iti . tasmādavasthānāṃ vinidrādīnāmavasthāvataśca puruṣasya bhedastvadvacanādeveti . kiñca, sa puruṣo'pītyādi, evaṃ ca sati ekapuruṣamayatvātideśātyāge so'pi puruṣaḥ puruṣāntareṇābhivyāptaḥ puruṣasvātmatvādavasthāvaditi prāptaḥ . yathā vinidrādyavasthāḥ puruṣasvātmaiva nāvasthāntarātmikā iti kṛtvā puruṣeṇābhivyāptāstathā puruṣo'pi puruṣasvātmatvāt tadavinābhāvāt puruṣāntareṇābhivyāptaḥ syāt, tathā tadapi puruṣāntaraṃ puruṣasvātmatvāt tadvadeveti puruṣānekatvaṃ syāt, tasyāpi tathaivetyanavasthā ca, tataśca puruṣeṇābhivyāptatvādanavasthitaikatvapratiṣṭhaḥ puruṣa iti prāptam, anavasthitā ekatvena ekatve vā pratiṣṭhā'sya so'yamanavasthitaikatvapratiṣṭhaḥ puruṣaḥ syāt puruṣasvātmatvādavasthāvat, yathāvasthāḥ puruṣasvātmatvādanavasthitaikatvapratiṣṭhāstathā puruṣo'pi syāditi . tathā anavasthitatattbapratiṣṭhaḥ, tasya bhāvastattvamātmasvarūpam, anavasthitā tattvena tattve vā pratiṣṭhā'sya so'yamanavasthitatattvapratiṣṭhaḥ, na svarūpe pratiṣṭhitaḥ syāt puruṣaḥ, puruṣasvātmatvādavasthāvat . yathāvasthāḥ puruṣasvātmāno'navasthitātmasvarūpavyavasthāpratiṣṭhāḥ puruṣasvarūpavyavasthā eveṣyante, tatraiva tāsāṃ pratiṣṭhā, na svātmasu, tathā puruṣo'pi syāt . puruṣāntarātideśyaśca puruṣaḥ syāt, puruṣasvātmatvāt, avasthāvat . yathemāḥ suptādyavasthāḥ puruṣasvātmatvāt puruṣa evedaṃ sarvam ityatidiśyante tathā puruṣaḥ puruṣasvātmatvāt puruṣāntaramevāyam ityatideśyaḥ syāt .