Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.28

Nyāyāgamānusāriṇī 3.28

Language
Sanskrit

3.28

evaṃ tāvat puruṣamayatvaṃ sarvasyāyuktamityuktam . adhunātideśena niyatyādivādeṣvapi doṣāṃstānevāha — yathā ca puruṣe tathetaradravyārtheṣvapīti niyati-kāla-svabhāva-bhāveṣvapi svaṃ svaṃ prati pratisvaṃ pratyekaṃ yojyam . tamatideśopāyamācaṣṭe, tadyathā --vinidrāvasthāsthāne'bhedaikam, vinidrāvasthā sāmānyalakṣaṇaṃ puruṣasya puruṣavāde suptādyavasthāvyāpitvāt, suptādyavasthā api viśeṣāstasya tadātmatvāditi yathā vyākhyātaṃ tathā niyatyādāvabhedaikatvaṃ niyatyādeḥ sāmānyalakṣaṇamatītānāgatavartamānabālyakaumārayauvanakramayaugapadyādayo nidrādivad viśeṣalakṣaṇamiti vyākhyāya vikalpadvayapratiṣedhastathaiva kartavyaḥ--atha kiṃ yā etā avasthāstā eva niyatyādiḥ ? uta niyatyādirevāvasthāḥ ? yadi tā eva niyatyādiḥ, samudayavādaḥ kṣaṇikavādo vijñānamātratāvādaḥ śūnyatāvāda ityādi . atha niyatyādaya evāvasthāḥ, tathā'bhedaikatvāvasthālakṣaṇatvādiḥ sa eva prapañco ityatastattvaṃ tāvat saṃvadati yadayaṃ bhavati so'sya bhāva iti, sarvagatatvanityatvadeśakālābhedāt . yastu bhavati sa kartaiveti sampradhāryam, bhavateḥ sannidhyāpattibhavanadvayārthatvādastibhavatividyatipadyativartatīnāṃ sannipātaṣaṣṭhānāṃ sattārthatvāt . astyādibhavanaṃ sannidhimātravṛttyeva āpattibhavanapṛthagbhūtam, yadupādānametadabhidhīyate--astirbhavantīparaḥ prathamapuruṣe'prayujyamāno'pyastīti gamyate, vṛkṣa ityastīti gamyate pā॰ ma॰ bhā॰ 2 . 3 . 1 . yojyaḥ . ityato'smāt tattvaṃ tāvat saṃvadati, śeṣaṃ na saṃvadati sarvaṃ tvaduktam . katamat saṃvadatīti cet, yadayaṃ bhavati so'sya bhāva ityetat saṃvadati, tasya bhāvastattvaṃ yena bhūyate yo bhavati sa eva bhāvaḥ, kartṛlakṣaṇāṃ ṣaṣṭhīṃ kṛtvā tasya bhāvaḥ sa bhāvaḥ, itīdamasmaddarśanena saha saṃvadati . kiṃ kāraṇam ? sarvagatatvanityatvadeśakālābhedāt, sarvagatatvena nityatvena ca yathāsaṅkhyaṃ deśakālābhyāmabhedāt, taddhi bhavanaṃ deśe kvacinna na bhavatīti sarvagatatvādabhinnam, kālataḥ satataṃ bhavati na kadācinna bhavatīti nityatvādabhinnam . tasmādabhedādiṣyata etat .

Linked texts (1)