Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.29

Nyāyāgamānusāriṇī 3.29

Language
Sanskrit

3.29

idaṃ punarna tāvadicchāmaḥ sampradhāryatvāt, yastu bhavati sa kartaiveti sampradhāryam, na hi kartarivihitatippratyayāntabhavatiśabdaśravaṇādeva kartṛtvam, akarturākāśāderapi bhavanādabhavanavyāvṛttimātrasattārthatvād bhavanasya, kāraṇaparyāyatvāt karoterakāraṇakāryamapi bhavatyeva bhavateḥ sannidhyāpattibhavanadvayārthatvādastibhavati-vidyati-padyati-vartatīnāṃ sannipātaṣaṣṭhānāṃ sattārthatvādityetadasvatantrasyāvyāpṛtasyāpi bhavane kāraṇamāha . bhavateḥ sannidhyāpattibhavanārthatvam, asti-vidyati-sannipātānāṃ sannidhimātrabhavanārthatvam, padyativartatyorāpattibhavanārthatvamiti bhāgaḥ savyāpāratvād nirvyāpāratvācca trayāṇāṃ bhavateḥ sāmānyabhavanavācitvāditi apariṇāmitvāt pariṇāmitvādakartṛtvāt kartṛtvācca viśeṣaḥ . asato bhavanābhāvādastyādibhavanaṃ sannidhimātravṛttyeva, sannidhimātrā vṛttirasyeti sannidhimātravṛtti tadastibhavanamāpattibhavanapṛthagbhūtaṃ tato'nyadīṣadbhinnamavyāpṛtamityarthaḥ . syānmatam--sarvatantrasiddhāntena vyākaraṇena viruddhamasvatantrabhavanam, bhavateḥ kartṛvihitatippratyayāntatvāditi . etaccāyuktam, tatraivānujñātatvāt, yadupādānametadabhidhīyata ityādi, idaṃ tu sannidhimātravṛttibhavanamevopādāyābhihitaṃ yatrāpyanyat kriyāpadaṃ na śrūyate tatrāpyastirbhavantīparaḥ prathamapuruṣe'prayujyamāno'pyastīti gamyate . bhavantī vartamānā vibhaktiḥ pūrvācāryasaṃjñayoktā laḍityarthaḥ, tatparo'stiḥ asiḥ, as bhuvi pā॰ dhā॰ 1065 iti dhātuḥ, ikśtipau dhātunirdeśe pā॰ vā॰ 3 . 3 . 108, prathamapuruṣe na madhyamottamayoḥ, aprayujyamāno'pi gamyate'rthasadbhāvādavinābhāvādarthena . tadudāharati --vṛkṣa ityastīti gamyate, kimuktaṃ bhavati ? asti bhavati sannihitamityarthaḥ . nirdiṣṭaṃ sannidhibhavanamubhayoḥ samānalakṣaṇatvādādau .

Linked texts (1)