Dvadasharanayacakra 3.4

3.4

kiñcātaḥ ? yadyavasthāsvātmetyādi yāvat samudayamātravāda evāyamanyaḥ . yadi puruṣādi na kiñcidasti, avasthāsvātmaiva tallakṣaṇam, tā eva satyāḥ, na puruṣādyātmāvasthāḥ puruṣādisvarūpāstā avasthā na bhavanti ityevamabhyupagataṃ bhavati tataḥ puruṣo nāma na kaściccaturavasthāvyatirikta ityetadā samudāyamātravāda evāyamanyaḥ, turīyatvapratipādanārthābhyupagatamuktikramavattu ayugapadavasthāvṛtteḥ kṣaṇikavādaḥ vāsovat, caturjñānamātratvāt kalpanājñānamātrasatyaṃ na kiñcit tadābhāsajñānabahirbhūtaṃ svapnavaditi vijñānavyatiriktārthaśūnyavādaḥ . acintyamevedaṃ cintyate . ūrdhvamadhastiryak kvacit tattvaika eva vyavasthitaḥ puruṣaḥ, anatiriktaparāparāṇīyojyāyorūpātmakatvāt, vṛkṣavat . pannam . puruṣādi iti sāmānyenopakramya puruṣo nāma iti puruṣasyaivābhāvavacanaṃ vidhividhinayavikalpānāṃ puruṣasya prathamatvāt taddūṣaṇenātidekṣyamāṇatvāt . puruṣavāde prastute kathaṃ puruṣa evāsannityāpādyata iti cet, ucyate--yasmāt samudayimātrasamudāyābhyupagamād rūpādisamudāyavat samudāyamātravāda evāyamanyaḥ, sa evāyaṃ bauddhaparikalpitarūpa-vedanā-vijñāna-saṃskāra-saṃjñāskandhasamudāyaḥ puruṣo'ṅgulimuṣṭivat balākāpaṅktivat akṣoddhicakrapañjarāṇīṣākṣaparayugasamilādirathavaditi samudayavāda īṣanmaṣīmrakṣitakukkuṭavat puruṣapratyākhyānaphalo'nyavadābhāti suptasuṣuptajāgratturīyāvasthāsaṃjñābhedāt . yugapadbhāvirūpādiguṇasamudāyavādatulyo yugapadavasthacaturavasthāsamudayavāda iti eṣa deśabhinnarūpādisamudayavādatulyaḥ . nāyaṃ deśabhinnarūpādi- samudayavādatulya eva, kiṃ tarhi ? kālabhedabhinnāyugapadbhāvisatatasaṃvṛttajanananidhananāmarūpavādatulyaḥ kṣaṇikavādo'pi, yasmāt turīyatvapratipādanārthābhyupagatamuktikramavattvayugapadavasthāvṛtteḥ kṣaṇikavāda iti, suṣuptasuptajāgratparamavinidrāvasthāviśuddhikramānyathāvṛttyabhyupagamādavasthākṣayo'nyathātvam, ante ca kṣayadarśanādādau kṣayo'numeyo'vasthānāmiti kṣaṇikavādaḥ . ko dṛṣṭāntaḥ ? vāsovat, yathā vastraṃ kṣaṇe kṣaṇe jīryajjīryadante viśīryate tathāvasthā api . na kevalaṃ samudayakṣaṇikavādāveva, kiṃ tarhi ? śūnyavādo'pi, tadyathā --caturṇājñā ?netyādi, yathā puruṣavādinā catasro'vasthāḥ pṛthak parigṛhya tāsvapi jñānameva suptatvāt suptapuruṣavat suṣuptatvād madirāmattavadityādinā pratipāditam, tathā tathā rūpādyamūrtamūrttyāpattyā tvayaiva rūpaṇād rūpam iti ca jñānātmanā caitanyasvarūpādanapetā rūparasādighaṭādisṛṣṭiścānekadhopapāditā, sā ca kalpanājñānam, tanmātrameva satyam, na rūpādi kiñcit tadābhāsajñānabahirbhūtaṃ svapnavat, yathā svapne siṃhādyābhāsajñānamātram na siṃhādiḥ kaścit tadbahirbhūtastathā jāgradvijñānamapi jñānamātrameva grāmārāmastrīpuruṣādirūpādyākārajñānamātraṃ tadvyatiriktārthaśūnyasvapnavijñānavadvetyetadāpannam . ataḥ kalpanājñānamātrasatyamiti vijñānavyatiriktārthaśūnyavādaḥ, vijñānamātravādasyāpi grāhyagrāhakavikalpātītanirvikalpatvāśrayasya śūnyatvāpatteḥ .