Dvadasharanayacakra 3.67
Nyāyāgamānusāriṇī 3.67
- Language
- Sanskrit
3.67
evaṃ sukhādananyad duḥkhamityetad bhāvitam, tamo'nanyat iti bhāvyam, tadapi yathā ca prakāśādabhinnā pravṛttistathā niyamo'pyabhinnaḥ prakāśāt . prakāśānatiriktatāpradarśanārthaṃ niyamalakṣaṇamāha— prakāśasvātmatvapratilambha eva hi tanniyamaḥ, prakāśasya svātmā prakāśanameva, tadbhāvaḥ prakāśasvātmatvam, tatpratilambha eva hi tadātmalābha eva hi tanniyamaḥ, rūpasya rasasya vā prakāśyasvarūpavyaktirniyamaḥ, na hi chinnābhranabhasīva nirāśrayaḥ kaścinniyamo'sti ? tatparyāyakathanaṃ niyamaḥ prakāśānanyatā prakāśasvarūpamātram, etanniyamalakṣaṇaṃ nirucyate, nānyaḥ prakāśād bhinno niyama iti, tatra doṣadarśanāt . ko doṣa iti cet, ucyate --bhinnātmakatāyāṃ prakāśād niyamasya sattvāt tamasaśca sattvaṃ sattvameva na syāt prakāśo vā prakāśa eva na syāditi vartate, tathā'niyatatvāt, guṇāntararūpāpattirahitasya sattvasya prakāśasya cāguṇāntarātmano'guṇāntarātmāpattirahitatvādityarthaḥ . śabdo hi śabdatayā prakāśamāno rūpādyātmavyāvṛttasvarūpeṇa niyata eva prakāśate, anyathā prakāśanābhāvād vyaktyabhāvādityarthaḥ . dṛṣṭāntau yathāsaṅkhyaṃ rajovat tadvā prakāśa iti na syāt, aniyatatvāt, vandhyāputravat puruṣavat . nanu prakāśātmakatvādeva sattvasya agneriva kuḍyādinā tamasā niyamyatvamananyathāvṛttatā . yadyaniyato'sāvasaṃstarhi aniyatatvād vāndhyeyavat . evaṃ hi kāryaṃ kāraṇe sad yadi tat tatra niyatamananyathāvṛtti, tatra sannidhivartateḥ sattārthatvāt . na, ādhikyena ayatatvāt . adhiko yamastamonugrahādananyathāvyaktirūpatā . pravṛttivat, yathā prakāśātmanā aniyatatvād rajaḥ sattvaṃ na bhavati pravṛttiśca prakāśo na bhavati tathā sattvaṃ sattvaṃ na syāt prakāśaḥ prakāśo na syāditi . na kevalaṃ guṇāntararūpāpattirahitasya svātmāpratilambha eva, kiṃ tarhi ? mūlata eva sattvameva tadvā prakāśa iti na syādityastitvameva nirākriyate, aniyatatvāt, yadi tat svata evāniyataṃ tato nāsti tat sattvaṃ vandhyāputravat na ca tat prakāśātmakaṃ puruṣavaditi pūrvavad yathāsaṅkhyaṃ dṛṣṭāntau .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit