Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.79

Nyāyāgamānusāriṇī 3.79

Language
Sanskrit

3.79

tat punaḥ katamad vacanam ? iti tat pradarśayannāha --yaducyate sattvarajastamāṃsītyuddeśavākyaṃ yāvat parasparārthaṃ kurvantīti, nirdeśavākyaṃ ca sattvaṃ śabdakāryamityādi yāvat pravṛttiṃ prakhyāpayatīti etadasadvādadharmeṇa pakṣīkṛtaṃ vākyam . atra ca dvayaṃ sambhāvyate tṛtīyābhāvāt, taddarśayati --prakāśātmakenetyādi yāvat prakhyāpyata ityayameko vikalpaḥ . sattvaṃ prakāśātmakaṃ sat tadātmakayoreva rajastamasoḥ śabdātmanā vyavasthā'neneti svayaṃ śabdātmanā vyavatiṣṭhamānaṃ tenātmanopakurvat tayoḥ śabdātmabhāvāya pravṛttiṃ prakhyāpayati, pravṛttiḥ prakhyāpyate . kā sā pravṛttiḥ ? vyaktirityarthakathanam . pravṛttiṃ prakhyāpayati ityetadeva sphuṭīkartukāmaḥ pravṛttiḥ prakhyāpyate iti vibhaktiviparyāsena vivṛṇoti ākhyātenābhihitakarmakatvāt prathamayā . eṣa prathamaḥ praśnavikalpaḥ . dvitīyastu utāprakāśātmakayoriti rajastamasoraprakāśātmakayorvā tat sattvaṃ śabdakāryaṃ prakhyāya śabdātmanā vyavatiṣṭhamānaṃ śabdātmabhāvāya pravṛttiṃ khyāpayati ? iti praśnaḥ . prakāśātmakayorityeṣa vikalpo na ghaṭata eva, sattvarajastamasāṃ jātyantaratvābhyupagamāt prakāśapravṛttiniyamakāryatvabhedāt sukhaduḥkhamohātmakabhedācca rajastamasī na prakāśātmake iti .

Linked texts (1)