Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.80

Nyāyāgamānusāriṇī 3.80

Language
Sanskrit

3.80

atrocyate --yadyaprakāśetyādi yāvad rajastamasī iveti . yadyaprakāśātmake rajastamasī śabdātmabhāvāya prakhyāpyete tatastadvat sattvaṃ puruṣasyāpi tarhi śabdātmabhāvāya pravṛttiṃ prakhyāpayiṣyati, tadarthavivaraṇam --śabdatvāyainaṃ pravartayiṣyati, śabdatvapariṇāmenainaṃ pariṇamayiṣyatītyarthaḥ . sattvena śabdakāryaprakhyātinā śabdātmanā vyavatiṣṭhamānena puruṣaḥ śabdātmabhāvāya pravartyate'bhivyajyate vyavasthāpyate ca, aprakāśātmakatvāt, yad yadaprakāśātmakaṃ tat tat sattvena śabdakāryaprakhyātinā śabdātmanā vyavatiṣṭhamānena śabdātmabhāvāya pravartyaṃ vyaṅgyaṃ vyavasthāpyaṃ ca dṛṣṭaṃ yathā rajastamaśca, vipakṣābhāvād vyāvṛttiravācyā . tatsādhanavyākhyānadvāreṇa sādhanāntaropanyāsadvāreṇa vā granthaḥ aprakāśātmakenetyādiḥ yāvad athocyeta--aprakāśatvānnaikāntaḥ śakyate kartum . puruṣaḥ sattvānna prakāśate, aprakāśakatve sannihitaprakāśakārakatvāt, pradīpeneva viyat . rajastamasī ca prakāśyete, aprakāśakatvāt, pradīpeneva pṛthivī . puruṣo'prakāśaḥ, rajastamasī ca prakāśe . evaṃ tāvad vikalpasamajātitvādanuttarameva . api ca naiva viyato'prakāśakatvam, yasmād rūpādipṛthagbhūtapṛthagvipariṇatiṣu pṛthivyādiṣu nāprakāśanaṃ ghaṭate bodhya- rajastamobhyāmiveti . apiśabdād rajastamobhyāmapi tenāpi ca puruṣeṇāprakāśātmakena śabdabhāvāya pravartitavyaṃ prakāśitavyaṃ vyavasthātavyamityete pravṛttiprakāśaniyamāḥ puruṣakāryāḥ syuḥ, sa pravartate prakāśate vyavatiṣṭhate pariṇamatītyarthaḥ . kutaḥ ? prakāśakārakopapatteḥ, tasyāprakāśakatve sati upapannaprakāśakārakatvādityarthaḥ . yad yadaprakāśakatve satyupapannaprakāśakārakaṃ tena tena śabdabhāvāya prakāśitavyaṃ pravartitavyaṃ vyavasthātavyaṃ yathā rajasā tamasā ca . athavā rajastamaśca yathā pravartata ityādi yathābhivyaktārthānurūpaṃ vyākhyātavyamiti .

Linked texts (1)