Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.87

Nyāyāgamānusāriṇī 3.87

Language
Sanskrit

3.87

na kevalaṃ vaiśeṣikavadeva, kiṃ tarhi ? bauddhavadvā asatkāryatvam, varaṃ hi vaiśeṣikāsatkāryatulyatvaṃ tadasatkāryatvasya kāraṇaiḥ saha kañcit kālaṃ tiṣṭhata iti tairiṣṭatvāt . idaṃ bauddhāsatkāryatulyameva te prāptam, kutaḥ ? tathābhūtavastunirmūlotpattitvāt, tena prakāreṇa bhūtaṃ vastu śabdo rūpam ityādinā, tathābhūtavastuno nirmūlā utpattiḥ, tadbhāvāt tathābhūtavastunirmūlotpattitvāt . kimarthaṃ punarnirmūlotpattitvāditi siddhe tathābhūtavastugrahaṇam ? dṛṣṭāntadvayenārthadvayapradarśanārtham, tadyathā --dvitīyakṣaṇaghaṭavat, yathā kṣaṇaḥ kṣaṇāntare'nutpanna evottarasmin pūrvo nirudhyate uttaraśca tadanantaramutpadyate nirmūlaḥ nāmonnāmau tulāntayoriva asatkāryāḥ śabdādayaḥ, kāraṇatvāt, anyaguṇātmakasukhapravṛttyādivat itarānupakṛtāvidyamānaprakāśāditrayasukhādikāraṇavat . pratyekamitarānupakṛtavidyamānaprakāśāditrayasvakāryā vā sukhādayaḥ, kāraṇatvāt, śabdādivat tantvādivadvā . atha prakāśātmakayoreva rajastamasoḥ śabdabhāvāya vyavatiṣṭhate sattvaṃ tata ekātmakaikakāraṇatvam, tacca neṣyate . tato yathaiva kāraṇe kāryasya sattvād ghaṭenaiva ghaṭaḥ kriyate tadātmavyaktiprati- ityuktatvāt . tatsahacaritaṃ ca ghaṭādi vastu pūrvasmin niruddhe pāścātyasya pāścātyasyotpādābhyupagamād nirmūlotpattyeveti ubhayaṃ dṛṣṭāntaḥ sādhyaṃ cobhayam, tatsādharmyādidamapi sattvādiprakāśādikāryaṃ śabdādi sāṅkhyamatamiti yojyam . tasmād nirmūlotpattisādharmyād bauddhāsatkāryavādatulyateti .

Linked texts (1)