Dvadasharanayacakra 3.90
Nyāyāgamānusāriṇī 3.90
- Language
- Sanskrit
3.90
tato yathaivetyādi dṛṣṭāntameva tāvat prakriyāprasiddhamupavarṇayati . kāraṇe kāryasya sattvād ghaṭenaiva ghaṭaḥ kriyate iti, mṛtpiṇḍaghaṭenorddhvagrīvakuṇḍalauṣṭhapṛthukukṣibudhnādighaṭaḥ kriyate prakāśyate, karoteḥ prakāśārthatvāt, yathā pṛṣṭhaṃ kuru pādau kuru, tacca karaṇaṃ vimalīkaraṇaṃ prakāśanamityarthaḥ, kāraṇe kāryasya sata eva prakāśanāt sarpasphaṭāṭopamukulatvavad dīrghakuṇḍalakībhāvavacca, tatra yathā sarpeṇaiva sarpaḥ kriyate tathehāpi niyatasvasādhanakramasamāveśāt kāraṇaghaṭena kāryaghaṭo'bhivyajyate tathābhūtavyaktiśaktisthūlatāpattyā mṛda eva ghaṭatvāt tathaiva sattvena sattvameva prakāśyate śabdādiprakāśena apṛthagbhūtaprakāśāditattvamākāśādi prakāśyate śabdādipravṛttyā śabdādiniyamena pravartyate niyamyate ca . apṛthagbhūtatattvenaiva sattvena prakāśena pravṛttisattvena anapekṣayā ghaṭenaiva mṛdā ghaṭaḥ pṛthukukṣyādyākārāḥ kriyante'tyantabhinnenānyenānyasyākaraṇāt . kiñcānyat, tadātmavyaktipratiniyatasvasādhanakramasamāveśāt, ghaṭātmatvasya vyaktiḥ prāganupalabhyasya paścādupalabdhiḥ, sā pratiniyatānāmātmīyānāṃ kulāladaṇḍādīnāṃ tatkramasya ca kālākhyasādhanatvāt piṇḍaśivakādibhāveṣu yathāvasthaṃ vyāpriyamāṇānāṃ krameṇa vyāpārādityarthaḥ . taddarśayati --kāraṇaghaṭena kāryaghaṭo'bhivyajyata iti . kathaṃ vyajyate iti cet, ucyate --tathābhūtavyaktiśaktisthūlatāpattyā, pṛthukukṣyādiprakāreṇa vyaktiśaktirasyāṃ mṛdi śaktimatyāṃ sūkṣmāvasthānāduttarakālaṃ deśakālādyavabandhāpagamāt sthūlatāpattyā indriyagrāhyatayā nirmārjyadarpaṇasvarūpopalabdhivat karmaiva sad vastu kartṛ bhavati, mṛda eva ghaṭatvāt, mṛdeva hi ghaṭo bhavati, ghaṭamātmānamātmanā avasthāntaramātraviśiṣṭamavasthāntaramātraviśiṣṭena karoti, kartureva karmatvābhyupagamāt . kulāladaṇḍādīnāṃ tarhi sādhanatvābhāvaḥ svayameva mṛdaḥ kartṛkarmatvābhyupagamād ghaṭasyaiveti cet, na, ata eva tatsādhanatvād vīraṇādito'karaṇādasadakaraṇādihetubhyo mṛdyeva santaṃ ghaṭaṃ kulālacakradaṇḍādayo'bhivyañjayantaḥ kartṛkaraṇasampradānāpādānādhikaraṇādibhāvaṃ pratilabhante tadviṣayameva na vīraṇādiviṣayaṃ na tantvādiviṣayam, tadātmagatavyaktiśaktipratiniyatasvasādhanakramasamāveśādeva tāni ca kāraṇāni parasparopajanitakāryasādhanaśaktīni ekaprabandhena pravartamānāni kārakāṇi ityucyante, nānyaviṣayāṇi . tasmāt kulālādīnāmapi tathaiva kartṛtvādibhāvopapatteḥ ghaṭenaiva ghaṭaḥ kriyate iti sādhūktam .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit