Dvadasharanayacakra 4.13
Nyāyāgamānusāriṇī 4.13
- Language
- Sanskrit
4.13
tadupasaṃhṛtyāha --pravartayitṛtvācceśvarasyetyādi yāvat puruṣa eveśvara iti . pravartayitā hīśvaraḥ, dāsasya svāmivat . tacca pravartayitṛtvaṃ karmaṇaḥ siddhamuktavidhinā pravartyatvaṃ ceśvarasya, tathā pravartakaṃ karma, karmaṇaḥ puruṣaḥ pravartata iti prakṛtatvād gamyate, itiśabdo hetvarthe, tasmāt puruṣa eveśvaraḥ sarva iti . evaṃ karmeśvaratāpi tu, yathaivaṃ tathottaratra bhāvayiṣyate . puruṣasya tāvat sarvasyeśvaratvamuktamiti . evaṃ pratighātaprasaṅgo'pītyādi . kiñcānyat, pratihanyate ca tvadabhimateśvaraḥ sāpekṣapravṛttitvād rathakāravat . asya sādhanasya vyākhyā --yathā rathakāra ityādi, upādānaṃ dāru, upakaraṇāni vāsyādīni, teṣāmasāmarthyaṃ vaiguṇyaṃ satāmeva vaikalyaṃ tvanyatamābhāva eva, tatra pratighāto dṛṣṭaḥ iti vākyaśeṣaḥ . tathetyādi dārṣṭā pratighātastathā apacitakuśalamanujighṛkṣataḥ upacitakuśalaṃ copajighāṃsatastasya yadyapratighātaḥ syāt syāt svātantryam, na tu bhavati, puruṣakṛtakarmapratyayena īśvarapravṛttipratighātadarśanāt . yattūcyate--sargādau apratihatasvaśaktivaśādeva śarīrādīnyutpādya pratibuddhānāṃ prāṇināṃ dharmādharmamaryādāmupadiśati, madhyakāle ca teṣāṃ svamaryādānuṣṭhānānurūpeṇa phalena iṣṭenāniṣṭena vā anugrahaṃ karoti, ayamanugraha eva teṣāṃ tadṛṇamokṣaṇavat, mokṣamārgopasevinaśca sāyojyaṃ gamayati, antakāle ca śarīrendriyabhūtavat kuśalākuśale saṃhṛtya pralayakṣapāyāṃ svāpayati, yadapi cākāṅkṣyate tasya sarvajñatvaṃ sarvakāri- ntikam, sāpekṣapravṛttitvasādharmyānugamenopanayanaṃ rathakāre kāryam, vaidharmyeṇa tu darśayati --apacitakuśalamanujighṛkṣata ityādinā . puruṣamapacitaśubhakarmāṇamanugrahītumicchatastadviparītaṃ copahantumicchatastasyeśvarasya yadyapratighātaḥ syāt syāt svātantryam, na tu bhavati, apekṣyasya karmaṇaḥ svakṛtakarmavaśasya pratyayena tadvaśena īśvarasya pravṛttipratighātadarśanāt . na cedevamiṣyate, śubhakarmāṇaṃ duḥkhenetaraṃ ca sukhena yojayet . tathā ca akṛtābhyāgamakṛtapraṇāśau syātām ityuktam, tacca neṣṭam . tasmāt puruṣakarmapratyayena īśvarapravṛttipratighāto'sti, pravṛttipratighātācca naiśvaryaṃ tasya pratighātyatvāt pṛthagjanavadityanīśvaraḥ sa iti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit