Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.14

Nyāyāgamānusāriṇī 4.14

Language
Sanskrit

4.14

yattūcyata ityādi yāvat pralayakṣapāyāṃ svāpayatīti . kālabhedena sāpekṣanirapekṣapravṛttipakṣayorabhyupagamādubhayathāpi siddheḥ pravṛttipratighātāsambhavādadoṣaḥ . tadyathā --sargādau dharmādharmavikalānāṃ śarīrendriyaviṣayotpādane nirapekṣo'pratihatasvaśaktivaśādeva śarīrādīnyutpādayati, tāṃścotpādya buddhānāṃ suptotthi- tānāṃ dharmādharmamaryādāmupadiśati tapodānayajñādi kuruta, mā kārṣṭa hiṃsānṛtasteyāgamyāgamanādīni iti, tayośca dharmādharmayoḥ sīmācchedena vyavasthāṃ maryādāmupadeśena vyavasthāpayati . madhyakāle ca teṣāṃ prāṇināṃ yathāsvaṃ dharmādharmamaryādāmanutiṣṭhatāmanuṣṭhānānurūpeṇa phaleneṣṭena aniṣṭena vā viṣayopabhogalakṣaṇenānugrahaṃ karoti yadā tadā sāpekṣo'pratihatasvaśaktivaśādeva . syānmatam--dharmānuṣṭhānaphalopabhogena iṣṭenānugraho yujyate, kathamadharmānuṣṭhānaphalopabhogenāniṣṭena yuktaḥ ? ityatrocyate --ayamanugraha eva teṣāṃ tadṛṇamokṣaṇāditi . ye punastadupadiṣṭamokṣamārgaprasthitāstāṃśca mokṣamārgopasevinaḥ sāyojyaṃ gamayati . ko'sau mokṣamārgaḥ ? māheśvaro yogavidhiḥ . tānātmanā saha yuṅkte iti sayuk, tadbhāvaḥ sāyojyaṃ teṣāmīśvarasādbhāvaḥ, taṃ gamayati nayati . etad madhye sāpekṣamaiśvaryam . punarapyantakāle ca śarīrendriyabhūtavat, yathā śarīrendriyāṇi bhūtākhyāṃśca viṣayānupasaṃharati tathā kuśalākuśale teṣāṃ dharmādharmāvapi saṃhṛtya tān puruṣān sargāhani saṃsṛtavatastena dharmādharmaphaleneṣṭāniṣṭopabhogātmakena divasavyāyāmapariśramābhibhūtān bālakān putrakāniva pitā sarvapuruṣān saṃsārahetubhūtadharmādharmānupasaṃhṛtya pralayakṣapāyāṃ svāpayatītyante'pi nirapekṣo'prati tvāt tadapi naiva, asyānarthakārthapravṛttabālādipravṛttivadajñakriyāsādharmyād dharmādharmopadeśapravṛtteranarthakārthaviṣayatvāt . yasyābhāve yasyābhāvo yasya ca bhāve yasya dhruvo bhāvastat kāraṇam, itarat kāryam . na ca dharmādyabhāve śarīrāderabhāvaḥ, sargādau śarīrādinirvṛttyabhyupagamāt . na ca dharmādibhāve dhruvaḥ śarīrāderbhāvaḥ, adattaphalakuśalākuśalasaṃhārādantakāle . yathā copadeśe'nabhijñatvaṃ tasya tathā prāṇināmapyanugrahakriyāyāmanugrahakriyāyā api yadā hatasvātantryaḥ sa eveṣṭaḥ . tasmādubhayathāpi apekṣyānapekṣya ca tadaiśvaryasiddheradoṣa eva doṣābhimatyā tvayodbhāvita iti parapakṣaḥ .

Linked texts (1)