Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.21

Nyāyāgamānusāriṇī 4.21

Language
Sanskrit

4.21

athocyetetyādi yāvaddharmo'yamadharmo'yamiti . syānmatam --ata eveśvarasyaiva kāraṇatvād na sukhādipravartanātmikā dharmādharmamaryādā tatsamarthanāsamarthetyarthaḥ, īśvarasyaiva sukhaduḥkhayoḥ pravartakatvāt . yadi sā na pravartayati sukhaduḥkhe dharmādharmamaryādā kimarthamasau tāṃ vyavasthāpayatīti cet, ucyate, svarūpasaṃjñāvyavasthāpanamasau tayorlokavyavahārārthaṃ karotītyata āha --kiṃ tarhi ? ayaṃ dharmo'yamadharma ityetāvadupadeśeneti . atrācārya uttaramāha --etadapi tulyaṃ pūrveṇa, asattvāt, sargādāvantavanna syātāmaniyataviṣayatvāt, ante ca syātāṃ niyataviṣayatvādvā madhyavat, madhye vā na syātāmantavaditīdameva doṣajālaṃ prāptam . kiṃ kāraṇam ? dhāraṇāddhānādvā dharma iti nirukteryadi maryādāṃ dhārayati prāṇināṃ sukhe caitān dhatte tato dharma ityetasyārthasyābhāve kathamasau dharma ucyate ? tadviparyayo vā kathamadharma iti tadviparītārthābhāve ? tasmāt sukhasthānādidhāraṇāddharmaḥ, sukhakāraṇaṃ hyavyabhicāri tadiṣyate, yasyābhāve yasyābhāvo yasya ca bhāve yasya dhruvo bhāvastat kāraṇamitarat kāryamiti kāraṇasya dharmasya kāryasya ca sukhasyāvyabhicārāt . evamadharme'pi vyākhyā viparītārthā kāryā . tasmādayuktam--saṃjñākaraṇamātreṇa maryādeti .

Linked texts (1)