Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.34

Nyāyāgamānusāriṇī 4.34

Language
Sanskrit

4.34

evaṃ ca kṛtvetyādi . anenaikānteśvarapūrvakavādadoṣaprakāśanena karmaikāntavādadoṣaprakāśanamapi kṛtaṃ veditavyamasambaddhatvāt tasya karmaikāntavādasya . kathaṃ punaste karmaikāntavādina āhuḥ ? kathaṃ vā tadasambandhaḥ ? ityatastatpradarśanārthaṃ tāvat puruṣakāraṃ nirākurvantaḥ karma samarthayantaḥ ta itthamāhuriti tadupapattīrdarśayati, yathā --yadi pravartayitṛtvāt puruṣakāraḥ kāraṇaṃ syāditi puruṣakāra eva kāraṇaṃ na karmāpīti cenmanyasa ityekāntaṃ sūcayati tata idamaniṣṭaṃ puruṣakārakāraṇaikāntinaste prāptam . katamadaniṣṭam ? ucyate --pradhāna dhamabhinnāḥ siddhayo'siddhayo vā nānā na syuḥ, utkarṣārthikāraṇaikatvāt . utkarṣārthipuruṣakāraikatvāt pradhānamadhyamādhamabhedabhinnāḥ puruṣakārā na sidhyanti . saprabhedāstāḥ siddhayo'siddhayaśca nānājātīyā na syuḥ, avyatiriktakāraṇatvāt, tulyatantupaṭavat . kāryātirekāttu kāraṇātireka iti karmaiva pravartayitṛ . dvividhā ca... ... ... itarasya . tatra tvadiṣṭapuruṣakāravyāpārasyāvatāra eva nāsti svaśaktyādhānāsamarthatvāt . cetanāmātrasāro hi puruṣakāraḥ śaktiḥ, na ca sa paśutve vartamāno manu- madhyamādhamabhinnāḥ siddhayo'siddhayo vā nānā na syuḥ, tāśca dṛṣṭāḥ, na hi dṛṣṭād gariṣṭhamanyat pramāṇamasti . kasmānnānā na syuriti cet, ucyate --utkarṣārthikāraṇaikatvāt, ātmotkarṣārthī puruṣa eva kāraṇaṃ na karmāpi kāraṇamiti puruṣakārakāraṇaikāntavādamāśaṅkate, puruṣakārasyaikatvamutkarṣārthipuruṣakāraikatvam, utkarṣārthinaḥ puruṣasya kriyā kāraḥ, tasyaikatvāt pradhānamadhyamādhamabhedabhinnāḥ svācāradurācāravikalpadvayaprabhedakṛtā lokaprasiddhāḥ puruṣakārā na sidhyanti, eka evotkṛṣṭaḥ prāpnoti . tataśca tatsādhyānāmapi phalabhūtānāṃ pradhānamadhyamādhamānāṃ śubhāśubhānāṃ bhedā na prāpnuvanti, ekaivotkṛṣṭā siddhiḥ prāpnoti, na madhyamādhame sabhede siddhī syātām . nāpi ca puruṣakārāṇāmasiddhayaḥ syuḥ, tāśca dṛṣṭā iti tadupasaṃhṛtya sādhanamāha --saprabhedāstāḥ siddhayo'siddhayaśca nānājātīyā na syuravyatiriktakāraṇatvāt tulyatantupaṭavaditi puruṣakārasyaiva kāraṇatvāt tadvyatiriktakāraṇābhāvād bhavataḥ puruṣakāraikāntavādinaḥ karmānapekṣatvāditi .

Linked texts (1)