Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.53

Nyāyāgamānusāriṇī 4.53

Language
Sanskrit

4.53

yathā cātretyādi . evaṃ ca tadeva taditi sarvaṃ sarvasya bāhyasya pariṇāṇamyasya pariṇamayituśca tattvam . yo'dhikaguṇasya tādguṇyaṃ pratipadyate sa pariṇāmī yo'dhikaguṇo nyūnaguṇatvamāpādayati sa pariṇāmaka ityucyate vyavahārataḥ . niścayatastu pariṇāmipariṇāmakāvāvirbhāvatirobhāvamātrabhedau svata eva ityasya nayasya darśanam, pariṇāmaśca dravyamātram, dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104, yad yad bhavati sa paramārtho'syeti, tadapyevaṃ bhāvitaṃ kṣīrāderyāvacca ghaṭādestāvad boddhavyam . tathādhikṛtasyādhyātmikasya karmakarmisaṃjñasya śarīraśarīrisaṃjñasya vā bhāvanārthamupanayati --tathātmakarmaṇorapīti . tad vyācaṣṭe --ātmā yadapi ca rūpādi tadapyātmana eva tattvam, upayogātmakatvāt tadavyatirekalabhyarūpatvāt, matyādivat . rūpādīnāṃ deśakālādibhedena agṛhyamāṇatvāda- pariṇayamatītyādinā yāvadanāditvamekatvamiti pariṇāṇamyapariṇāṇamakayoraniyatadeśakālabhāvādirūpatāṃ darśayati tathābhavanasāmarthyād gatijātyādinā pudgalāniti, upayogalakṣaṇa ātmā gatijātiśarīrāṅgopāṅgādyanubhavanopayogātmatayā tān pudgalān pariṇamayatīti ātmanaḥ pariṇāmakatvaṃ teṣāṃ pariṇāṇamyatvam . pudgalāścātmānaṃ mithyādarśanāditveneti mithyādarśanāviratipramādakaṣāyayogasukhaduḥkhodayakṣayopaśamādibhāvena pariṇamayanti, tadbhāvenātmā pariṇamyate . sa ca mithyādarśanodayādibhāvo bhavabhrāntihetuḥ, tadvaśasya saṃsaraṇāt . etasya karmakarmidvayasyānyonyapariṇāmakatvādanāditvamekatvameva, ekatvaśabdena paryāyabhūtena tattvaṃ vyācaṣṭe saṃsārasya karmakarmisambandhajatvāt tasya ca sambandhasyānāditvāt . yathoktam --puvviṃ bhaṃte ! aṃḍa+e pacchā kukkuḍī ? ityādi praśnaḥ . vyākaraṇam --rohā ! puvviṃ pi ete pacchā vi ete, do vi ete sāsatā bhāvā, aṇāṇupuvvī esā rohā ! bhagavatīsū॰ 1 . 6 . 53 ityādi . mithyādarśanagrahaṇaṃ sarvakarmabandhādhārabhūtatvāccheṣasyāpi sarvasya sūcanam .

Linked texts (1)