Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.67

Nyāyāgamānusāriṇī 4.67

Language
Sanskrit

4.67

kiñcānyat, avibhaktetyādi yāvadekamevedaṃ bhavanam . avagāho'vagāhamānādātmāṇvāderavibhaktaḥ avagāhyamapyākāśamavagāhadharmasya svaliṅgasya pṛthagasiddheravagāhakādavibhaktaṃ dravyārthavivakṣāyāṃ paryāyasyābhāvāt . tasmādekamevedaṃ bhavanamiti sādhūktam . tat punaranyatra prativādimate mithyāgrāhotthāpitetyādi yāvat sarvagatetarābhimatadravyamiti . kāryadravyaṃ paṭādi kāraṇadravyāt tantvāderanyat tantvādi ca kāryādanyat, evaṃ guṇāḥ paṭaraktaśyāmatvādayaḥ paṭāt kāraṇakāryākhyāḥ parasparataśca, karmāpyutkṣepaṇādi kriyāvaddravyasamavetaṃ sarvagatāsarvagatadravyād guṇebhyaḥ parasparataśca, dravya-guṇa-karmabhyaḥ parasparataścānye sāmānyaviśeṣasamavāyā itītthaṃprabhedaṃ tadevāsmaduktaṃ bhavanaṃ mithyāgrāhotthāpitaṃ kaiścit . yaiścetthaṃ vikalpitaṃ tān prati sarvagatetarābhimatadravyasvarūpamutkṣepaṇādi, ādigrahaṇād rūparasādiguṇagaṇaḥ sāmānyaviśeṣasamavāyāśca, tacca sarvagatāsarvagatadravyaṃ parasparato'nyonyānyatarasvarūpamātramiti pratijñārthaḥ . tadavyatiriktatvāditi hetuḥ, anantaroktavidhinā ca tadavyatiriktatvaṃ siddham . tatsvarūpamātraṃ tadavyatiriktam anayoḥ śabdayoḥ ko'rthabheda iti cet, na kaścidetannayadarśanena, aparastu śabdabuddhyādibhedamicchatīti tanmatā vyatiriktatvāt ghaṭaghaṭabhavanavat . evaṃ pacikriyāpi pṛthivyādikāṣṭhādisvatattvapratiniyatā kvacidapyanatikrāntadravyasvarūpā pṛthivyādikāṣṭhādidravyamātraṃ bhavanameva . tacca yadasau bhavati sa tasya bhāvaḥ puruṣādiniyamacetanācetanavikalpadvaitaviśeṣaṇavinirmuktaḥ . tadeva hi bhavanaṃ yat sarvātmakamasadvyāvṛttārtham . anena hi pravartayitṛtvāt sarvaprabhedena bhūyate, na na bhūyate'pi abhāvena prāgabhāvādinā, tadātmāna- pekṣayaitaduktam . dṛṣṭāntaḥ ghaṭaghaṭabhavanavat, yathā ghaṭa eva ghaṭabhavanaṃ na tato'nyat tatastadavyatiriktam . yadyanyat syād ghaṭo na bhaved bhavanādanyatvād bhavanavyatiriktatvāt khapuṣpavat, bhavanaṃ vā tasya na syāt tato'nyatvāt paṭabhavanavaditi . ato ghaṭamātraṃ ghaṭabhavanaṃ tadavyatiriktaṃ ca evaṃ sarvagatetaradravyamātramutkṣepaṇādīti .

Linked texts (1)