Dvadasharanayacakra 4.69

4.69

bhavanaṃ bhāvo'stitā iti paryāyaśabdāḥ . tacca bhavanaṃ yadasau bhavati sa tasya bhāvaḥ, na tato'nyaḥ, svabhāvasambandhārthastu ṣaṣṭhyapadeśaḥ kraśayatyacetasaḥ iti vacanāt svārthābhidhāyinyevābhede kartṛlakṣaṇā ṣaṣṭhī--dravyasya bhavanaṃ dravyameva bhavatīti . sa ca bhāvaḥ puruṣādiniyamacetanācetanavikalpadvaitaviśeṣaṇavinirmuktaḥ, puruṣa evedam, niyatireva, kāla eva ityādi cetanamacetanaṃ ca bhavatītyanena vikalpena dvaitamidaṃ manuṣyādi ghaṭādi ceti viśeṣyate yat puruṣādivāde jāgratsuptādyavasthābhedena kramayaugapadyādibhedena vā tena viśeṣaṇena vinirmuktaḥ sa bhāvo nirviśeṣaṇa eva sarvātmakaḥ, ghaṭādi paṭo bhavati vrīhirudakam manuṣyo nabho dharmādharmādi, paṭo'pi ghaṭo vrīhyudakādi, ityaviśeṣeṇa sarvaṃ bhavatyevaikaikamiti tadeva hi bhavanaṃ yat sarvātmakamasadvyāvṛttārtham, na hyasannāma kiñcidasti . kiṃ kāraṇam ? yasmādanena pravartayitṛtvāt sarvaprabhedena vrīhyudakākāśāṅkurādinā bhūyate, na na bhūyate'pīti dviḥ pratiṣedhād bhavanamevābhāvavyāvṛttyā niyamyate bhavatyeva, na na bhavati iti . kena punarna bhavati ? abhāvena prāgabhāvādinā, asmin hi naye na kenacit prakāreṇa kiñcinna bhavatīti prākpradhvaṃsānyātyantābhāvā na santyeva . kutaḥ ? tadātmānatiriktatvāt, sa sa ātmā tadātmā tasyātmā vā tadātmā, tato'natiriktatvāt . yad yad yadātmānatiriktaṃ tasya tasya prāgabhāvādyabhāvaḥ, tenāpyātmanā bhavatyevetyarthaḥ . tiriktatvāt bālakumārādivat . bhūtvā na bhavati abhūtvā ca bhavati, anyathā'bhāvatvāpatteḥ . acetana iti ca cetanādanya ātmaivoktaḥ paryudāsavācitvānnañaḥ, nocyate cetano na bhavatyacetana iti cetanā na bhavatyacetanā iti jñānādi na bhavatyajñānādirvā iti . kimiva ? bālakumārādivat, yathā bālaḥ kumāro yuvā madhyamaḥ sthaviro vā iti devadatta eva tena tena prakāreṇa bhavati bālakāle kaumārābhāvena kaumāre'bālabhāvena yajñadattādyanyābhāvena kharaviṣāṇādyatyantābhāvena ca sarvaḥ sarvadā sarvatra sarvathā ca bhavati sa eva devadattastattadātmakastathā sarvadravyabhavanamiti . bhūtvā na bhavatyabhūtvā ca bhavatīti, mṛtpiṇḍakāle na na bhavati ghaṭastadavyatiriktātmakatvād devadattabālakumārādivat, kapālakāle na na bhavati ghaṭaḥ tadavyatiriktātmakatvād devadattabālakumārādivat . kasmāt ? anyathā'bhāvatvāpatterasattvāpatteḥ . yadyevaṃ neṣyate tvayā prāgabhāvādināpi bhavatyeva iti, tatastasya devadattādervastuno bālakumārādisarvāvasthātmaparityāge kiṃ tad devadattākhyaṃ vastu ? kāstāstadvyatiriktā bālādyavasthāḥ ? ityabhāva āpadyate . na santyavasthāḥ parasparasambandhābhāvād vandhyāputravat . nāstyavasthāvat, avasthāvyatirekeṇānavadhāraṇāt, vandhyāputravat .