Dvadasharanayacakra 4.8
Nyāyāgamānusāriṇī 4.8
- Language
- Sanskrit
4.8
tvadabhimateśvarastvityādi . astu tāvadīśvarasya svātantryaṃ karmānapekṣā ca tasya jagadutpādanārthaṃ pradhānādi pravartayataḥ, prāṇināṃ karmākāraṇatve tadanapekṣāyāṃ ca doṣa ucyate--tadyathā tataḥ pratipuruṣetyādi, puruṣaṃ puruṣaṃ prati dravyādipañcakatvena niyāmakaṃ niyataṃ yadi karma na syāt īśvara evāviśiṣṭo hetuḥ syāt īśvarākhyasya kāraṇasyāviśiṣṭatvādaviśeṣaḥ syāt . kasya ? daiva-mānuṣa-tairyagyonākhyaprāṇigaṇasya . kīdṛg viśeṣa iti cet, ucyate--sthānavigrahendriyopabhogalakṣaṇo viśeṣo na syāt . kasmāt ? tadviśeṣaheto anapekṣā ca kiṃ karmaṇaḥ sataḥ, asataḥ ? yadyasata eva, kim ? kriyāvilopaḥ . uktaṃ ca vaḥ śāstre--yogaṃ sādhayiṣyan... ...nidrātandrāpramādālasyarahitaśca syāt ityādi . karmābhāve ca prāṇināṃ sadā muktatvāt tanvādisṛṣṭirīśvarasyānarthikā . tataśca bhāvyabhāvakabhedābhāvād dvaitakalpanānirmūlatā . atha tu vidyamānāveva dharmādharmau nāpekṣate sa tato'kṛtābhyāgamakṛtapraṇāśau doṣau syātām, ākṣīṇoditakarmāśayabandhamokṣābhyām . rīśvarasya samānatvāt . sa tu viśeṣo dravya-kṣetra-kāla-bhāva-bhavāpekṣaniyateḥ pratipuruṣaṃ ca niyāmake karmaṇi tatpañcakāpekṣavipāke sati viśiṣṭe syāt . dṛṣṭaśca so'smadabhīṣṭapratiniyatadravyādivipākakarmaprāṇigaṇeśvaratve sati yujyate--keṣāñcidabhyudayaḥ keṣāñcit pratyavāyaḥ keṣāñcidapavarga iti . atra prayogaḥ --anupapannasthānavigrahendriyopabhogābhyudayapratyavāyāpavargādiviśeṣamidaṃ jagat syāt, tulyakāraṇatvāt, paṭatāntavatvavat, yathā paṭastantukāraṇatvāviśeṣāt tāntavaḥ na mārtikaḥ sauvarṇo veti jātyākṛtivarṇādyaviśiṣṭastathedaṃ jagat syāt, na tu bhavati . tasmādayuktam . athavā pratiniyatadravyādyapekṣavipākānekeśvarakāraṇapūrvakamevedaṃ jagat, prativiśiṣṭajātyākṛtivarṇādimattvāt, ghaṭapaṭarathādivat . tasmāt karmāpekṣamīśvaratvaṃ sarvaprāṇināmiti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit